0

Οι γονείς έγιναν δάσκαλοι και οι δάσκαλοι τι έγιναν;

    Όταν το σχολείο τελειώνει το μεσημέρι, αλλά το πραγματικό μάθημα αρχίζει στο σπίτι. Πόσα ακόμη πρέπει να αναλάβουν οι γονείς και πού αρχίζει τελικά η ευθύνη του εκπαιδευτικού;

   Κάποτε στέλναμε τα παιδιά μας στο σχολείο για να μάθουν γράμματα. Σήμερα, σε πολλές οικογένειες, τα παιδιά επιστρέφουν από το σχολείο και αρχίζει ένας δεύτερος κύκλος μαθημάτων. Μόνο που αυτή τη φορά ο δάσκαλος είναι η μητέρα, ο πατέρας, ο παππούς, η γιαγιά ή κάποιος καθηγητής ιδιαίτερων μαθημάτων που η οικογένεια πρέπει να πληρώσει. Και κάπου εδώ γεννιέται ένα ερώτημα που ίσως ενοχλήσει: Αν οι γονείς πρέπει να εξηγούν ξανά όσα υποτίθεται ότι διδάχθηκαν τα παιδιά στο σχολείο, τότε ποιος είναι τελικά ο ρόλος του σχολείου;

 Δεν αναφέρομαι στη φυσιολογική βοήθεια που μπορεί να χρειαστεί ένα παιδί. Ούτε υποστηρίζω ότι η εκπαίδευση τελειώνει με το τελευταίο κουδούνι. Αναφέρομαι στις περιπτώσεις όπου ο γονέας αισθάνεται ότι δεν συμπληρώνει απλώς τη σχολική διδασκαλία, αλλά αναγκάζεται να την αντικαταστήσει. Γιατί άλλο πράγμα είναι να βοηθάς το παιδί σου να οργανώσει το διάβασμά του και άλλο να πρέπει να του διδάξεις από την αρχή ένα ολόκληρο κεφάλαιο επειδή δεν κατάλαβε τι έγινε στην τάξη. Άλλο πράγμα είναι η επανάληψη και άλλο η καθημερινή αγωνία ενός γονέα που προσπαθεί να καταλάβει μαθηματικά, φυσική, αρχαία ελληνικά και ό,τι άλλο περιλαμβάνει το σχολικό πρόγραμμα, προκειμένου να μη μείνει το παιδί του πίσω.

  Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που αξίζει να συζητήσουμε είναι η διαφορά ανάμεσα στην κάλυψη της διδακτέας ύλης και στην πραγματική κατανόησή της. Το ότι ένας εκπαιδευτικός ολοκλήρωσε ένα κεφάλαιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι μαθητές το κατανόησαν. Το ότι γράφτηκαν ασκήσεις στον πίνακα δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά μπορούν να τις λύσουν μόνα τους. Η διδασκαλία δεν είναι μια διαδικασία στην οποία ο καθηγητής μιλάει και οι μαθητές απλώς παρακολουθούν. Είναι μια διαδικασία στην οποία πρέπει να υπάρχει επικοινωνία, επεξήγηση, ανατροφοδότηση και προσπάθεια να εντοπιστούν οι δυσκολίες.

   Βεβαίως, δεν μπορούν όλοι οι μαθητές να έχουν την ίδια επίδοση ούτε είναι δυνατόν ένας εκπαιδευτικός να εξαφανίσει κάθε μαθησιακή δυσκολία. Όμως οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν το εκπαιδευτικό μας σύστημα δίνει πραγματικά προτεραιότητα στην κατανόηση ή αν τελικά κυνηγάμε όλοι μια ύλη που πρέπει να ολοκληρωθεί, ανεξάρτητα από το πόσα παιδιά έχουν καταφέρει να την ακολουθήσουν. Και όταν ένα μεγάλο μέρος της μάθησης μεταφέρεται στο σπίτι, τότε η εκπαιδευτική διαδικασία παύει να είναι αποκλειστικά υπόθεση του σχολείου και γίνεται μια επιπλέον υποχρέωση της οικογένειας.

  Ας σκεφτούμε μια συνηθισμένη οικογένεια. Δύο γονείς εργάζονται, προσπαθούν να ανταποκριθούν στις οικονομικές υποχρεώσεις τους, φροντίζουν το σπίτι και μεγαλώνουν τα παιδιά τους. Το απόγευμα, αντί να έχουν λίγο χρόνο να συζητήσουν μαζί τους, να ακούσουν πώς πέρασαν τη μέρα τους ή απλώς να ξεκουραστούν, βρίσκονται πάνω από βιβλία και τετράδια. «Μαμά, δεν το κατάλαβα». «Μπαμπά, μπορείς να μου εξηγήσεις αυτή την άσκηση;». Και ξαφνικά ο γονέας πρέπει να θυμηθεί γνώσεις που διδάχθηκε πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια. Πρέπει να βρει εκπαιδευτικά βίντεο, να αναζητήσει λύσεις στο διαδίκτυο και πολλές φορές να μάθει πρώτα ο ίδιος το μάθημα για να μπορέσει στη συνέχεια να το εξηγήσει στο παιδί του.

 Αναρωτιέμαι λοιπόν: Πότε αποφασίσαμε ότι ο γονέας πρέπει να είναι και δάσκαλος; Ο ρόλος του γονέα είναι να στηρίζει το παιδί του, να το ενθαρρύνει, να του καλλιεργεί αξίες και να συνεργάζεται με το σχολείο. Δεν είναι όμως αυτονόητο ότι διαθέτει τις γνώσεις και την παιδαγωγική κατάρτιση για να αναλαμβάνει συστηματικά τη διδασκαλία. Και δεν θα έπρεπε να αισθάνεται ανεπαρκής επειδή δεν μπορεί να λύσει μια μαθηματική εξίσωση ή να εξηγήσει έναν γραμματικό κανόνα.

   Εδώ βρίσκεται μια ακόμη μεγάλη αντίφαση της ελληνικής εκπαίδευσης. Από τη μία πλευρά έχουμε τη δημόσια εκπαίδευση, που οφείλει να προσφέρει ίσες ευκαιρίες μάθησης. Από την άλλη, έχουμε οικογένειες που καταφεύγουν σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα, είτε για να καλύψουν πραγματικά κενά είτε για να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις και στον ανταγωνισμό των εξετάσεων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η εκπαίδευση μπορεί να μετατραπεί σε έναν επιπλέον οικονομικό αγώνα. Όποιος έχει χρήματα μπορεί να αναζητήσει πρόσθετη βοήθεια. Όποιος δεν έχει, προσπαθεί με όσα μέσα διαθέτει. Και το παιδί που δεν έχει κανέναν να το βοηθήσει; Αυτό το παιδί ποιος το σκέφτεται;

  Δεν μπορεί να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε οικογένεια έχει τη δυνατότητα να πληρώνει ιδιαίτερα μαθήματα. Ούτε ότι κάθε γονέας μπορεί να αφιερώνει καθημερινά ώρες στη μελέτη. Η πρόσβαση στη γνώση δεν πρέπει να εξαρτάται από το πορτοφόλι ή το μορφωτικό επίπεδο των γονέων. Γιατί τότε δεν μιλάμε για πραγματικά ίσες ευκαιρίες, αλλά για μια εκπαιδευτική πραγματικότητα στην οποία οι δυνατότητες της κάθε οικογένειας μπορούν να καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την πορεία ενός παιδιού.

  Θέλω, ωστόσο, να είμαι απολύτως ξεκάθαρη. Δεν θεωρώ ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί είναι ίδιοι. Υπάρχουν δάσκαλοι και καθηγητές που κάνουν εξαιρετική δουλειά, που εξηγούν ξανά και ξανά, που αναγνωρίζουν τις δυσκολίες των μαθητών, που ενδιαφέρονται πραγματικά και που πολλές φορές προσφέρουν περισσότερα από όσα προβλέπουν οι τυπικές υποχρεώσεις τους. Υπάρχουν επίσης εκπαιδευτικοί που εργάζονται σε πολυπληθή τμήματα, με ελλείψεις, περιορισμένο χρόνο και ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που δεν τους επιτρέπει πάντοτε να ασχοληθούν όσο θα ήθελαν με κάθε παιδί. Αυτές οι δυσκολίες είναι πραγματικές και δεν πρέπει να αγνοούνται.

   Όμως δεν μπορούμε να παραβλέπουμε και την ατομική ευθύνη. Γιατί υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι γονείς αισθάνονται ότι η προσπάθειά τους να συζητήσουν μια μαθησιακή δυσκολία αντιμετωπίζεται με αδιαφορία ή με την εύκολη απάντηση ότι «το παιδί πρέπει να διαβάζει περισσότερο». Μήπως όμως δεν είναι πάντα τόσο απλό; Μήπως πριν χαρακτηρίσουμε έναν μαθητή αδιάβαστο πρέπει να εξετάσουμε αν έχει καταλάβει όσα του διδάχθηκαν; Μήπως πριν ζητήσουμε από τον γονέα να ασχοληθεί περισσότερο, πρέπει να εξετάσουμε τι βοήθεια έχει ήδη δοθεί μέσα στην τάξη; Και μήπως ήρθε η ώρα να αξιολογούμε όχι μόνο πόση ύλη ολοκληρώθηκε, αλλά και τι πραγματικά κατάφεραν να μάθουν οι μαθητές;

   Και εδώ θέλω να σταθώ σε ένα ακόμη ζήτημα, το οποίο έχω θίξει και σε ξεχωριστό άρθρο μου με τίτλο «Εκπαιδευτικοί στο απυρόβλητο: Κάντε όσες καταγγελίες θέλετε, δεν μας αγγίζει κανείς». Δεν είναι μόνο το ζήτημα της διδασκαλίας. Είναι και η νοοτροπία που μπορεί να συναντήσει ένας γονέας όταν αποφασίσει να διαμαρτυρηθεί για μια συμπεριφορά ή για ένα πρόβλημα που αφορά το παιδί του. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς αισθάνονται ότι η φωνή τους δεν ακούγεται, ότι οι παρατηρήσεις τους αντιμετωπίζονται ως ενόχληση και ότι ακόμη και μια επίσημη καταγγελία δεν πρόκειται να οδηγήσει σε ουσιαστικό έλεγχο.     Και το ερώτημα είναι απλό: Γιατί να αισθάνεται οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός ότι βρίσκεται στο απυρόβλητο; Από πού μπορεί να προκύπτει η πεποίθηση ότι, ακόμη κι αν ένας γονέας απευθυνθεί στη διεύθυνση του σχολείου ή στις αρμόδιες εκπαιδευτικές αρχές, δεν πρόκειται να υπάρξει καμία συνέπεια; Μήπως από την εντύπωση ότι οι διαδικασίες είναι χρονοβόρες; Μήπως από την έλλειψη ενημέρωσης των γονέων για τα δικαιώματά τους; Ή μήπως από μια νοοτροπία που αντιμετωπίζει κάθε διαμαρτυρία ως επίθεση απέναντι στον εκπαιδευτικό και όχι ως ένα ζήτημα που αξίζει να εξεταστεί;

  Δεν υποστηρίζω ότι κάθε καταγγελία είναι βάσιμη. Ούτε ότι ένας εκπαιδευτικός πρέπει να τιμωρείται επειδή κάποιος γονέας διαφωνεί μαζί του. Η διερεύνηση πρέπει να είναι δίκαιη, τεκμηριωμένη και να προστατεύει τα δικαιώματα όλων. Όμως άλλο πράγμα είναι η προστασία ενός εκπαιδευτικού από άδικες κατηγορίες και άλλο η αντίληψη ότι η επαγγελματική του ιδιότητα τον τοποθετεί πέρα από κάθε έλεγχο. Το δημόσιο σχολείο δεν είναι προσωπικό βασίλειο κανενός. Ούτε του διευθυντή ούτε του καθηγητή ούτε οποιουδήποτε άλλου. Και ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό δεν μπορεί να μετατρέπεται σε υποχρέωση σιωπής για τον γονέα.

   Γιατί υπάρχει και ένας φόβος που συχνά δεν συζητάμε όσο θα έπρεπε. Ο φόβος του γονέα μήπως, αν διαμαρτυρηθεί ή προχωρήσει σε καταγγελία, το παιδί του βρεθεί σε δύσκολη θέση μέσα στο σχολείο. Μήπως αλλάξει η αντιμετώπισή του, μήπως αισθανθεί άβολα στην τάξη, μήπως τελικά πληρώσει εκείνο μια σύγκρουση στην οποία δεν έχει καμία ευθύνη. Δεν σημαίνει ότι τέτοιες συνέπειες εμφανίζονται σε κάθε περίπτωση. Όμως ακόμη και η ύπαρξη αυτής της ανησυχίας είναι αρκετή για να θέσει ένα σοβαρό ερώτημα: Πόσο ασφαλής αισθάνεται ένας γονέας να εκφράσει μια διαφωνία όταν φοβάται για την καθημερινότητα του παιδιού του;Η πραγματική προστασία του εκπαιδευτικού έργου δεν βρίσκεται στην απουσία ελέγχου. Βρίσκεται στη δικαιοσύνη, στη διαφάνεια και στη λογοδοσία. Οι εκπαιδευτικοί που επιτελούν με συνέπεια το έργο τους έχουν κάθε λόγο να επιθυμούν ένα σύστημα που εξετάζει ουσιαστικά τις καταγγελίες, απορρίπτει τις αβάσιμες και αντιμετωπίζει τις αποδεδειγμένες παραβάσεις. Γιατί η λογοδοσία δεν αποτελεί επίθεση στους εκπαιδευτικούς. Αποτελεί βασική προϋπόθεση εμπιστοσύνης προς το δημόσιο σχολείο.

  Ο εκπαιδευτικός επιτελεί ένα σπουδαίο κοινωνικό έργο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να δέχεται ερωτήσεις, παρατηρήσεις ή τεκμηριωμένη κριτική για τον τρόπο με τον οποίο ασκεί τα καθήκοντά του. Ο γονέας έχει δικαίωμα να ενδιαφέρεται για την πρόοδο του παιδιού του, να ζητά ενημέρωση, να εκφράζει προβληματισμούς και να απευθύνεται στις αρμόδιες αρχές όταν θεωρεί ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Αντίστοιχα, ο εκπαιδευτικός έχει δικαίωμα στον σεβασμό, στη δίκαιη αντιμετώπιση και στην προστασία από αβάσιμες κατηγορίες. Η συνεργασία δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν η μία πλευρά αντιμετωπίζει την άλλη ως αντίπαλο.

  Αναρωτιέμαι πολλές φορές τι ακριβώς ζητάμε από τα παιδιά μας. Να ξυπνούν νωρίς, να παρακολουθούν έξι ή επτά ώρες μαθημάτων, να επιστρέφουν στο σπίτι και να συνεχίζουν το διάβασμα για ώρες. Και όταν δεν καταλαβαίνουν κάτι, να πρέπει να το ξαναδιδαχθούν στο σπίτι ή στο φροντιστήριο. Πότε θα ξεκουραστούν; Πότε θα παίξουν; Πότε θα ασχοληθούν με κάτι που πραγματικά αγαπούν; Η εκπαίδευση δεν πρέπει να είναι ένας ατελείωτος αγώνας εξάντλησης. Ούτε πρέπει να δημιουργεί καθημερινές συγκρούσεις ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά επειδή μια άσκηση δεν λύνεται ή επειδή ένα μάθημα δεν έχει γίνει κατανοητό. Το σπίτι πρέπει να παραμένει και χώρος οικογενειακής ζωής, όχι να μετατρέπεται υποχρεωτικά σε δεύτερη σχολική αίθουσα.

   Η ευθύνη, βέβαια, δεν ανήκει αποκλειστικά σε μία πλευρά. Ευθύνη έχει η Πολιτεία για το εκπαιδευτικό σύστημα που οργανώνει, για την ύλη, τις υποδομές, τη στελέχωση και τις συνθήκες διδασκαλίας. Ευθύνη έχουν οι εκπαιδευτικοί για τον τρόπο με τον οποίο ασκούν το έργο τους, για την παιδαγωγική τους στάση και για την προσπάθεια που καταβάλλουν ώστε οι μαθητές να κατανοούν το αντικείμενο που διδάσκονται. Ευθύνη έχουν και οι γονείς να στηρίζουν τα παιδιά τους, να ενδιαφέρονται για την πορεία τους και να συνεργάζονται με το σχολείο. Όμως η συνεργασία δεν σημαίνει μεταφορά ευθυνών.

  Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τον γονέα να καλύπτει κάθε εκπαιδευτικό κενό. Δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι ένα παιδί που δυσκολεύεται χρειάζεται απλώς περισσότερο διάβασμα. Και δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την ολοκλήρωση της ύλης ως μοναδικό κριτήριο επιτυχίας της διδασκαλίας. Ένα σχολείο δεν πετυχαίνει επειδή ο καθηγητής πρόλαβε να τελειώσει το βιβλίο. Πετυχαίνει όταν έχει βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν, να σκεφτούν και να εξελιχθούν.

  Δεν ζητώ από τους εκπαιδευτικούς να κάνουν θαύματα. Δεν ζητώ να γίνουν υπεύθυνοι για κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζει ένα παιδί. Δεν ζητώ να υποκαταστήσουν την οικογένεια. Ζητώ όμως να μη θεωρούμε φυσιολογικό ότι οι γονείς πρέπει να γίνονται καθημερινά καθηγητές για να μπορέσουν τα παιδιά τους να ανταποκριθούν στο σχολείο. Ζητώ επίσης να μη θεωρείται εχθρός του σχολείου ο γονέας που ρωτά, που διαφωνεί ή που ζητά εξηγήσεις.

Γιατί το σχολείο δεν χρειάζεται ούτε φοβισμένους γονείς ούτε εκπαιδευτικούς που αισθάνονται ότι πρέπει να αμύνονται απέναντι σε κάθε κριτική. Χρειάζεται συνεργασία, υπευθυνότητα, πραγματική διδασκαλία και λογοδοσία. Όταν ένας γονέας γυρίζει εξαντλημένος από τη δουλειά και πρέπει να ξεκινήσει τη δεύτερη βάρδια του πάνω από σχολικά βιβλία, κάτι αξίζει να επανεξετάσουμε στον τρόπο που λειτουργεί η εκπαίδευσή μας. Και όταν ένα παιδί περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας του προσπαθώντας να καταλάβει όσα δεν κατάφερε να κατανοήσει στο σχολείο, δεν αρκεί να του λέμε ότι πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο. Ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε αν προσπαθούμε αρκετά και εμείς ως κοινωνία.

   Γιατί οι γονείς δεν στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο για να επιστρέφουν στο σπίτι και να αναλαμβάνουν οι ίδιοι ολόκληρη τη διδασκαλία. Τα στέλνουν για να μορφωθούν, να αποκτήσουν γνώσεις, να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους και να προετοιμαστούν για τη ζωή. Και αν τελικά ο γονέας πρέπει να γίνει δάσκαλος, καθηγητής, φροντιστής και εξεταστής, ενώ παράλληλα αισθάνεται ότι δεν μπορεί ούτε να ζητήσει εξηγήσεις χωρίς να αντιμετωπιστεί ως ενοχλητικός, τότε κάτι χρειάζεται να αλλάξει.

   Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα μαθήματα κάνουν τα παιδιά μας στο σχολείο, αλλά πόσα πραγματικά μαθαίνουν. Δεν είναι μόνο πόσο διαβάζουν στο σπίτι, αλλά γιατί χρειάζονται τόση επιπλέον βοήθεια. Και δεν είναι μόνο αν οι μαθητές και οι γονείς σέβονται τους εκπαιδευτικούς, αλλά αν το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα σέβεται τις ανάγκες, τον χρόνο και τη φωνή των οικογενειών.

    Οι γονείς έγιναν δάσκαλοι. Οι δάσκαλοι, όμως, τι έγιναν;

Xrys’Pa – Η Ματιά μου

Κατηγορία: 

Leave a Comment