Τα παιδιά μεγαλώνουν πλέον σε έναν κόσμο όπου ένα κινητό τηλέφωνο μπορεί να γίνει παράθυρο στη γνώση, στην επικοινωνία και στη διασκέδαση, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να κρύβει κινδύνους που πολλές φορές ούτε οι ίδιοι οι γονείς γνωρίζουν. Και κάπου εδώ ξεκινά μια μεγάλη συζήτηση: Πρέπει το κράτος να βάλει όρια στη χρήση των social media από τους ανηλίκους ή μήπως, στο όνομα της προστασίας, κινδυνεύουμε να φτάσουμε σε υπερβολικούς περιορισμούς;

Μια γενιά που γεννήθηκε με το κινητό στο χέρι

        Ας μην κοροϊδευόμαστε. Τα παιδιά του σήμερα δεν μεγαλώνουν όπως μεγαλώσαμε εμείς. Δεν περιμένουν να βγουν στην πλατεία για να συναντήσουν τους φίλους τους, ούτε χρειάζεται να σηκώσουν το τηλέφωνο του σπιτιού για να μιλήσουν μαζί τους.

      Η επικοινωνία τους γίνεται μέσα από οθόνες. Το TikTok, το Instagram, το Snapchat και δεκάδες άλλες εφαρμογές αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς τους.

    Εκεί γελούν, συζητούν, ενημερώνονται, δημιουργούν, ερωτεύονται, απογοητεύονται και πολλές φορές αναζητούν την αποδοχή που δεν βρίσκουν στον πραγματικό κόσμο.

    Για τα παιδιά, τα social media δεν είναι απλώς εφαρμογές. Είναι ένας ολόκληρος κοινωνικός κόσμος.

     Και αυτό είναι κάτι που οι μεγαλύτεροι οφείλουμε να καταλάβουμε πριν αρχίσουμε να μιλάμε για απαγορεύσεις.

Οι κίνδυνοι που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε

Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια μπροστά σε όσα συμβαίνουν στο διαδίκτυο.

  Ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, η επικοινωνία με αγνώστους, οι διαδικτυακές απάτες και η υπερβολική ενασχόληση με την εικόνα και την εξωτερική εμφάνιση είναι πραγματικά προβλήματα.

Παιδιά που συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με τις φαινομενικά τέλειες ζωές που βλέπουν στις οθόνες τους. Έφηβοι που μετρούν την αξία τους με likes, προβολές και followers. Μαθητές που δέχονται προσβολές, απειλές ή εξευτελισμό μέσα από ένα κινητό, ακόμη και όταν βρίσκονται στο ίδιο τους το σπίτι.

Και γονείς που πολλές φορές ανακαλύπτουν τι συμβαίνει όταν η κατάσταση έχει ήδη ξεφύγει.

Δεν είναι λοιπόν παράλογο να ζητάμε προστασία.

Το ερώτημα όμως είναι ποιος θα προστατεύσει τα παιδιά, με ποιον τρόπο και μέχρι ποιο σημείο;

Η πολιτική μπαίνει στην οθόνη των παιδιών μας

      Η συζήτηση για ηλικιακά όρια, περιορισμούς και αυστηρότερο έλεγχο των social media έχει ανοίξει σε πολλές χώρες, ενώ και στην Ελλάδα το ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου.

    Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι υποστηρίζουν ότι το κράτος πρέπει να παρέμβει αποφασιστικά, θέτοντας σαφή όρια στην πρόσβαση των ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες.

     Από την άλλη, υπάρχουν εκείνοι που προειδοποιούν ότι οι γενικές απαγορεύσεις μπορεί να δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα από όσα θα λύσουν.

      Και κάπου στη μέση βρίσκονται οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και κυρίως τα ίδια τα παιδιά.

     Γιατί είναι εύκολο να ανακοινώνεις ένα μέτρο από ένα υπουργικό γραφείο. Το δύσκολο είναι να γνωρίζεις πώς θα εφαρμοστεί στην πραγματική ζωή.

     Θα σταματήσει ένα παιδί να χρησιμοποιεί τα social media επειδή θα του το απαγορεύσει ένας νόμος; Ή μήπως θα αναζητήσει άλλους τρόπους πρόσβασης, χωρίς κανέναν έλεγχο και χωρίς την καθοδήγηση των γονιών του;

Η απαγόρευση μπορεί να είναι μια πολιτικά εύκολη απάντηση. Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι είναι και η πιο αποτελεσματική λύση.

Πού τελειώνει η προστασία και πού αρχίζει ο έλεγχος;

    Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της συζήτησης.

    Κανείς λογικός άνθρωπος δεν μπορεί να διαφωνήσει με την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων.

    Όμως πρέπει να αναρωτηθούμε και κάτι ακόμη.

    Μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο κρατικός έλεγχος;

    Πώς θα γίνεται η επαλήθευση της ηλικίας; Θα απαιτείται ταυτοποίηση των χρηστών; Ποιος θα διαχειρίζεται τα προσωπικά δεδομένα; Και πώς θα εξασφαλιστεί ότι ένα μέτρο που σήμερα παρουσιάζεται ως προστασία των παιδιών δεν θα δημιουργήσει αύριο κινδύνους για την ιδιωτικότητα όλων;

  Δεν μπορούμε να μιλάμε για προστασία των ανηλίκων αγνοώντας την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.

  Ούτε μπορούμε να θεωρούμε ότι κάθε περιορισμός είναι αυτομάτως σωστός επειδή εφαρμόζεται στο όνομα της ασφάλειας.

Η προστασία δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτη επιτήρηση.

Και οι γονείς; Πού βρίσκονται σε όλη αυτή τη συζήτηση;

Εδώ θα ήθελα να σταθώ λίγο περισσότερο.

    Γιατί όσο κι αν συζητάμε για νόμους, υπουργούς, κυβερνήσεις και πλατφόρμες, υπάρχει ένας παράγοντας που δεν μπορεί να απουσιάζει: η οικογένεια.

     Δεν μπορούμε να περιμένουμε από το κράτος να μεγαλώσει τα παιδιά μας.

    Δεν μπορούμε όμως και να φορτώνουμε όλη την ευθύνη στους γονείς, όταν απέναντί τους βρίσκονται τεχνολογικοί κολοσσοί με τεράστια οικονομικά συμφέροντα και συστήματα σχεδιασμένα να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο μπροστά στην οθόνη.

    Ένας γονιός μπορεί να βάλει κανόνες. Μπορεί να συζητήσει, να εξηγήσει, να ελέγξει και να καθοδηγήσει.

   Αλλά πόσο εύκολο είναι να το κάνει όταν η τεχνολογία αλλάζει καθημερινά και πολλές φορές τα παιδιά γνωρίζουν περισσότερα από τους μεγάλους;

Και ας είμαστε ειλικρινείς.

    Πόσες φορές έχουμε δει μικρά παιδιά να κρατούν ένα κινητό για ώρες, απλώς και μόνο για να είναι ήσυχα;

    Πόσες φορές η οθόνη έχει αντικαταστήσει τη συζήτηση, το παιχνίδι, την οικογενειακή επαφή;

Δεν τα λέω αυτά για να κατηγορήσω τους γονείς. Οι περισσότεροι παλεύουν καθημερινά με δουλειές, υποχρεώσεις, οικονομικά προβλήματα και ελάχιστο ελεύθερο χρόνο.

Όμως κάποια στιγμή πρέπει να παραδεχτούμε ότι το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με έναν νόμο.

Μήπως ξεχνάμε να ακούσουμε τα ίδια τα παιδιά;

    Μιλάμε συνεχώς για τα παιδιά, αλλά πόσο συχνά μιλάμε με τα παιδιά;

   Αποφασίζουμε τι είναι καλό για εκείνα, τι πρέπει να βλέπουν, πού πρέπει να μπαίνουν και πόσο χρόνο πρέπει να περνούν στο διαδίκτυο.

Έχουμε όμως αναρωτηθεί πώς αντιλαμβάνονται τα ίδια αυτή την πραγματικότητα;

    Για έναν έφηβο, ο αποκλεισμός από μια πλατφόρμα μπορεί να σημαίνει και αποκλεισμό από ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής του ζωής.

   Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να του επιτρέπονται τα πάντα.

Σημαίνει όμως ότι οφείλουμε να τον ακούσουμε.

   Να του εξηγήσουμε τους κινδύνους, να του μάθουμε να αναγνωρίζει την παραπληροφόρηση, να προστατεύει τα προσωπικά του δεδομένα, να αντιμετωπίζει τον διαδικτυακό εκφοβισμό και να μη θεωρεί ότι η αξία του μετριέται από την αποδοχή των άλλων.

    Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που απλώς υπακούν σε απαγορεύσεις.

     Το ζητούμενο είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που μπορούν να σκέφτονται, να κρίνουν και να προστατεύουν τον εαυτό τους.

Οι πλατφόρμες δεν μπορούν να μένουν στο απυρόβλητο

   Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά που συχνά περνά σε δεύτερη μοίρα.

   Οι ίδιες οι εταιρείες των social media.

  Εταιρείες που κερδίζουν από την προσοχή μας, από τον χρόνο που περνάμε στις εφαρμογές τους και από τη διαφήμιση που καταναλώνουμε.

   Γιατί λοιπόν η συζήτηση να περιορίζεται μόνο στο τι πρέπει να απαγορεύσουμε στα παιδιά;

  Γιατί να μη συζητάμε με την ίδια ένταση τι πρέπει να υποχρεωθούν να αλλάξουν οι πλατφόρμες;

   Γιατί να μην υπάρχουν αυστηρότεροι κανόνες για το περιεχόμενο που προβάλλεται στους ανηλίκους, ουσιαστικότερη αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού και μεγαλύτερη διαφάνεια στους αλγόριθμους που επηρεάζουν όσα βλέπουν;

   Δεν γίνεται να ζητάμε συνεχώς από τα παιδιά να προσαρμοστούν σε ένα επικίνδυνο ψηφιακό περιβάλλον, χωρίς να απαιτούμε από εκείνους που το δημιούργησαν να αναλάβουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης.

Θέλουμε ασφαλή παιδιά ή απλώς να δείξουμε ότι πήραμε μέτρα;

   Αυτό είναι το ερώτημα που, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να απασχολήσει περισσότερο την πολιτική ηγεσία.

Γιατί η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να γίνεται πεδίο πολιτικών εντυπώσεων.

     Δεν αρκεί μια ανακοίνωση, μια απαγόρευση ή μια αυστηρή δήλωση μπροστά στις κάμερες.

Χρειάζονται ουσιαστικές πολιτικές.

  Χρειάζεται ψηφιακή εκπαίδευση στα σχολεία, ενημέρωση των γονέων, ψυχολογική υποστήριξη των παιδιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα και πραγματικός έλεγχος των εταιρειών που διαχειρίζονται τις πλατφόρμες.

    Χρειάζονται κανόνες που θα εφαρμόζονται και δεν θα υπάρχουν απλώς στα χαρτιά.

Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται συνεργασία.

Κράτος, σχολείο, οικογένεια και τεχνολογικές εταιρείες πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν.

Γιατί κανένας από αυτούς δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνος του το πρόβλημα.

Η δική μου ματιά: Προστασία ναι, αλλά όχι με κλειστά μάτια

  Προσωπικά, πιστεύω ότι τα παιδιά χρειάζονται όρια. Όχι μόνο στο διαδίκτυο, αλλά σε κάθε πλευρά της ζωής τους.

  Τα όρια όμως πρέπει να έχουν λογική, να συνοδεύονται από εξηγήσεις και να υπηρετούν πραγματικά την ασφάλειά τους.

  Δεν πιστεύω ότι η λύση είναι να αντιμετωπίζουμε κάθε παιδί που χρησιμοποιεί τα social media σαν να κάνει κάτι κακό.

  Ούτε όμως μπορούμε να αφήνουμε έναν ανήλικο απροστάτευτο μπροστά σε έναν ψηφιακό κόσμο που πολλές φορές ακόμη και οι ενήλικοι δυσκολεύονται να διαχειριστούν.

Δεν είμαι υπέρ της ανεξέλεγκτης χρήσης. Δεν είμαι όμως και υπέρ της εύκολης απαγόρευσης που παρουσιάζεται ως λύση για όλα.

   Είμαι υπέρ της ενημέρωσης, της πρόληψης, της ουσιαστικής προστασίας και της ευθύνης.

Και κυρίως είμαι υπέρ του να μη χρησιμοποιούμε τα παιδιά ως αφορμή για ακόμη μία πολιτική αντιπαράθεση.

  Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ζητούμενο δεν είναι ποια πολιτική πλευρά θα κερδίσει τη συζήτηση.

Το ζητούμενο είναι να μη χάσουν τα παιδιά μας.

Ας προστατεύσουμε λοιπόν τα παιδιά μας από τους πραγματικούς κινδύνους του διαδικτύου, χωρίς να τους στερήσουμε τη δυνατότητα να γνωρίσουν, να δημιουργήσουν και να συμμετέχουν στον σύγχρονο κόσμο.

Γιατί η πραγματική προστασία δεν είναι να κλείνεις όλες τις πόρτες. Είναι να μαθαίνεις στο παιδί σου ποιες πόρτες αξίζει να ανοίγει και ποιες πρέπει να αποφεύγει.

Και τελικά, εσείς τι πιστεύετε;

   Πρέπει να απαγορευτεί η πρόσβαση των ανηλίκων στα social media μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία ή μήπως η σωστή λύση βρίσκεται στην εκπαίδευση, στην ενημέρωση και στον ουσιαστικό γονικό έλεγχο;

Περιμένω τις απόψεις σας, γιατί αυτή η συζήτηση αφορά όλους μας.

Xrys’Pa Blog — Με τη δική μου ματιά, χωρίς περιστροφές.