Από τον θάνατο του Μαζωνάκη μέχρι τις επιχειρήσεις που κρύβουν έσοδα και τις ΜΚΟ που ξαφνικά ανακαλύψαμε ότι χρειάζονται έλεγχο. Τελικά, μας ενημερώνουν ή απλώς μας κρατούν απασχολημένους;

      Τον τελευταίο καιρό παρακολουθώ την τηλεοπτική ενημέρωση και ομολογώ πως έχω αρχίσει να προβληματίζομαι έντονα. Ανοίγω την τηλεόραση για να μάθω τι συμβαίνει στη χώρα μου και πολλές φορές καταλήγω να αναρωτιέμαι αν παρακολουθώ ειδήσεις ή μια καλοστημένη παράσταση εντυπώσεων. Κάθε τόσο εμφανίζεται ένα καινούργιο θέμα που καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρο τον τηλεοπτικό χρόνο. Εκπομπές, πάνελ, αναλύσεις, αποκαλύψεις, αποκλειστικές πληροφορίες και ατελείωτες επαναλήψεις. Μέχρι να εμφανιστεί το επόμενο θέμα και να ξεχάσουμε το προηγούμενο. Και κάπου εκεί γεννιέται η απορία μου: Μήπως τελικά μας κρατούν απασχολημένους με όσα θέλουν να βλέπουμε, ώστε να μη βρίσκουμε χρόνο να ασχοληθούμε με όσα πραγματικά μας καίνε;

     Πάρτε για παράδειγμα τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Μια θλιβερή είδηση, η απώλεια ενός γνωστού και αγαπητού καλλιτέχνη, που δικαιολογημένα απασχολεί την επικαιρότητα. Υπάρχει όμως μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στην υπερβολική τηλεοπτική εκμετάλλευση μιας ανθρώπινης τραγωδίας. Πόσες φορές χρειάζεται να ακουστούν οι ίδιες πληροφορίες; Πόσες αναλύσεις, πόσες υποθέσεις και πόσες συζητήσεις μπορούν να γίνουν γύρω από έναν θάνατο; Πού τελειώνει ο σεβασμός στη μνήμη ενός ανθρώπου και πού αρχίζει το κυνήγι της τηλεθέασης; Δεν υποστηρίζω ότι τέτοιες ειδήσεις πρέπει να αποσιωπώνται. Αναρωτιέμαι όμως γιατί πολλές φορές χάνεται το μέτρο και γιατί η ανθρώπινη απώλεια μετατρέπεται σε τηλεοπτικό προϊόν.

  Και ξαφνικά, ανάμεσα στα υπόλοιπα, εμφανίζονται οι μεγάλες αποκαλύψεις για επιχειρήσεις που αποκρύπτουν έσοδα, για αδήλωτες συναλλαγές, για φορολογικές παραβάσεις και για χρήματα που δεν εμφανίζονται ποτέ εκεί όπου θα έπρεπε. Και μας τα παρουσιάζουν με τέτοιον τρόπο, λες και ανακαλύψαμε σήμερα τη φοροδιαφυγή στην Ελλάδα! Σοβαρά τώρα; Υπάρχει άνθρωπος που δεν γνωρίζει ότι η φοροδιαφυγή αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα της χώρας; Χρειάζεται να εμφανιστεί μια καινούργια υπόθεση στην τηλεόραση για να θυμηθούμε ότι υπάρχουν επιχειρήσεις που δεν δηλώνουν όλα τους τα έσοδα; Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος πιάστηκε σήμερα. Είναι πώς λειτουργούσε μέχρι χθες, ποιοι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν, ποιες αδυναμίες του συστήματος επέτρεψαν τις παραβάσεις και τι γίνεται ώστε να μην επαναληφθούν.

        Γιατί την ίδια ώρα ο μισθωτός, ο συνταξιούχος και ο μικροεπαγγελματίας που προσπαθεί να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του καλούνται να πληρώνουν όσα τους αναλογούν. Και όταν υπάρχουν περιπτώσεις συστηματικής απόκρυψης εσόδων, το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μια επιχείρηση. Αφορά τη φορολογική δικαιοσύνη και τον υγιή ανταγωνισμό. Επομένως, δεν μου αρκεί να παρακολουθώ μια ακόμη εντυπωσιακή αποκάλυψη. Θέλω να ξέρω τι ακολουθεί μετά. Επιβάλλονται οι προβλεπόμενες κυρώσεις; Εισπράττονται τα ποσά που οφείλονται; Κλείνουν τα κενά που επέτρεψαν τις παραβάσεις; Ή μήπως η υπόθεση εξαφανίζεται από τις οθόνες μόλις σταματήσει να προκαλεί ενδιαφέρον;

    Και φτάνουμε στις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Εκεί πραγματικά αναρωτιέμαι πόσο εύκολα μπορούμε να παριστάνουμε τους έκπληκτους. Κάθε φορά που εμφανίζονται καταγγελίες για αδιαφάνεια, κακοδιαχείριση ή εκμετάλλευση, ξεκινά ένας καινούργιος κύκλος τηλεοπτικής αγανάκτησης. Ξαφνικά ανακαλύπτουμε ότι οργανώσεις που διαχειρίζονται χρήματα, προσφέρουν υπηρεσίες και έρχονται σε επαφή με ευάλωτους ανθρώπους χρειάζονται ουσιαστική εποπτεία. Μα δεν το γνωρίζαμε; Δεν ξέραμε ότι όπου υπάρχει διαχείριση δημόσιων ή ιδιωτικών πόρων πρέπει να υπάρχει διαφάνεια; Δεν καταλαβαίναμε ότι οι ευάλωτοι άνθρωποι χρειάζονται προστασία και ότι οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να ελέγχουν συστηματικά;

Φυσικά, δεν είναι όλες οι ΜΚΟ ίδιες. Υπάρχουν οργανώσεις που προσφέρουν πραγματικά σημαντικό έργο, στηρίζουν οικογένειες, βοηθούν ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη και καλύπτουν κοινωνικά κενά. Δεν μπορεί κανείς να τις βάζει όλες στο ίδιο καλάθι. Όμως όταν προκύπτουν σοβαρές καταγγελίες, δεν αρκούν οι τηλεοπτικές κραυγές και οι δηλώσεις αγανάκτησης. Χρειάζονται στοιχεία, έλεγχοι, δικαιοσύνη και λογοδοσία. Ποιος ελέγχει τη χρηματοδότηση; Ποιος παρακολουθεί τη διαχείριση των χρημάτων; Ποιος διασφαλίζει ότι οι άνθρωποι που χρειάζονται βοήθεια δεν γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης; Και κυρίως, γιατί περιμένουμε να ξεσπάσει ένα σκάνδαλο για να θυμηθούμε ότι όλα αυτά πρέπει να ελέγχονται διαρκώς;

    Αυτό είναι που με ενοχλεί περισσότερο στην τηλεοπτική πραγματικότητα. Η διαρκής παρουσίαση γνωστών προβλημάτων σαν να αποτελούν πρωτοφανείς ανακαλύψεις. Η φοροδιαφυγή δεν εμφανίστηκε χθες. Η ανάγκη ελέγχου των ΜΚΟ δεν προέκυψε σήμερα. Η υπερβολική προβολή της προσωπικής ζωής και του ανθρώπινου πόνου δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Κι όμως, κάθε τόσο καλούμαστε να παρακολουθήσουμε άλλη μία μεγάλη αποκάλυψη, να αγανακτήσουμε για λίγες ημέρες και στη συνέχεια να περάσουμε στο επόμενο θέμα, σαν να μη συνέβη τίποτα.

    Και όσο εμείς παρακολουθούμε όλες αυτές τις τηλεοπτικές συζητήσεις, η πραγματική ζωή συνεχίζεται. Υπάρχουν οικογένειες που δυσκολεύονται να βγάλουν τον μήνα, γονείς που ανησυχούν για το μέλλον των παιδιών τους, εργαζόμενοι που βλέπουν τον μισθό τους να τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας, ηλικιωμένοι που προσπαθούν να ζήσουν με μια σύνταξη και άνθρωποι που περιμένουν μήνες για μια ιατρική εξέταση. Υπάρχουν σχολεία με προβλήματα, κοινωνικές δομές με ελλείψεις, οικογένειες παιδιών με αναπηρία που αναζητούν υποστήριξη και ολόκληρες γειτονιές που περιμένουν λύσεις σε ζητήματα τα οποία σπάνια καταφέρνουν να βρεθούν στο επίκεντρο της πανελλαδικής ενημέρωσης.

    Δεν λέω ότι τα μέσα ενημέρωσης δεν ασχολούνται ποτέ με αυτά τα ζητήματα. Υπάρχουν δημοσιογράφοι που κάνουν σοβαρή δουλειά, ερευνούν και αποκαλύπτουν πραγματικά προβλήματα. Αναρωτιέμαι όμως γιατί η ίδια επιμονή που αφιερώνεται σε ένα τηλεοπτικό περιστατικό δεν αφιερώνεται πάντοτε και σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Γιατί να αναλύουμε επί ώρες μια προσωπική αντιπαράθεση και να μη ζητάμε με την ίδια ένταση απαντήσεις για την ακρίβεια, την υγεία, την παιδεία και την κοινωνική προστασία;

     Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μια από τις πιο επικίνδυνες μορφές παραπλάνησης. Γιατί η παραπλάνηση δεν χρειάζεται πάντα ένα ψέμα. Μπορεί να προκύψει και μέσα από την επιλογή των θεμάτων, την υπερβολική προβολή ορισμένων γεγονότων και την υποβάθμιση άλλων. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να αποκρύψεις μια σοβαρή είδηση. Μπορεί απλώς να της αφιερώσεις ελάχιστο χρόνο, ενώ ένα λιγότερο ουσιαστικό θέμα καταλαμβάνει ώρες τηλεοπτικού προγράμματος. Και κάπως έτσι ο πολίτης καταλήγει να γνωρίζει κάθε λεπτομέρεια μιας υπόθεσης, αλλά ελάχιστα για αποφάσεις που επηρεάζουν το εισόδημα, την οικογένεια και το μέλλον του.

    Δεν γνωρίζω αν πίσω από κάθε τηλεοπτική επιλογή υπάρχει σκοπιμότητα. Υπάρχουν οι τηλεθεάσεις, τα διαφημιστικά έσοδα, ο ανταγωνισμός και η ανάγκη για συνεχή παραγωγή περιεχομένου. Αυτό όμως δεν αναιρεί την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης απέναντι στην κοινωνία. Γιατί η δημοσιογραφία δεν είναι μόνο η μετάδοση μιας πληροφορίας. Είναι η έρευνα, η διασταύρωση, η επιμονή και η αναζήτηση απαντήσεων ακόμη κι όταν ένα θέμα πάψει να είναι δημοφιλές.

    Προσωπικά, έχω κουραστεί να βλέπω προβλήματα που γνωρίζουμε εδώ και χρόνια να παρουσιάζονται κάθε τόσο σαν να πέσαμε όλοι από τα σύννεφα. Δεν θέλω να μου λένε απλώς ότι βρέθηκε άλλη μία επιχείρηση με αδήλωτα έσοδα. Θέλω να ξέρω γιατί δεν είχε εντοπιστεί νωρίτερα και τι γίνεται για να μην επαναληφθεί. Δεν θέλω να παρακολουθώ μόνο καταγγελίες για μια ΜΚΟ. Θέλω να γνωρίζω πώς ελέγχονται οι οργανώσεις, ποιοι έχουν την ευθύνη και αν προστατεύονται πραγματικά οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη. Δεν θέλω να μετατρέπεται κάθε ανθρώπινη τραγωδία σε τηλεοπτικό σίριαλ χωρίς τέλος.

    Θέλω ενημέρωση που να με βοηθά να καταλαβαίνω τι συμβαίνει γύρω μου. Που να μου παρουσιάζει γεγονότα και όχι μόνο εντυπώσεις. Που να μη θεωρεί ότι ο πολίτης χρειάζεται διαρκώς ένα καινούργιο θέαμα για να παραμείνει μπροστά στην οθόνη. Γιατί ο ενημερωμένος πολίτης δεν χρειάζεται να του υποδεικνύουν τι να σκέφτεται. Χρειάζεται στοιχεία, αλήθεια και τη δυνατότητα να κρίνει μόνος του.

   Και ίσως τελικά πρέπει να αναρωτηθούμε και για τη δική μας ευθύνη. Γιατί όσο επιβραβεύουμε τον θόρυβο με την προσοχή μας, τόσο περισσότερο χώρο θα καταλαμβάνει. Ίσως ήρθε η ώρα να απαιτήσουμε ουσιαστικότερη ενημέρωση, να αναζητούμε περισσότερες πηγές, να συγκρίνουμε όσα ακούμε και να μη δεχόμαστε ότι ένα θέμα είναι σημαντικό μόνο και μόνο επειδή προβάλλεται ασταμάτητα.

Εγώ πάντως δεν θέλω άλλες τηλεοπτικές εκπλήξεις για προβλήματα που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες. Δεν θέλω άλλες αποκαλύψεις που ξεχνιούνται μόλις πέσουν τα φώτα. Θέλω απαντήσεις, ευθύνες και λύσεις.

Και πάνω απ’ όλα, θέλω να ξέρω ότι την ώρα που παρακολουθώ την ενημέρωση δεν χάνω την ουσία πίσω από έναν ατελείωτο τηλεοπτικό θόρυβο.

Γιατί το μεγαλύτερο ερώτημα δεν είναι μόνο τι μας δείχνουν. Είναι τι δεν μας δείχνουν, τι δεν μας εξηγούν και γιατί πολλές φορές θυμόμαστε να αγανακτήσουμε μόνο όταν μας το υπενθυμίσει η τηλεόραση.

Xrys’Pa – Η Ματιά μου

Η ενημέρωση δεν είναι αυτό που γεμίζει τον τηλεοπτικό χρόνο. Είναι αυτό που βοηθά τον πολίτη να καταλάβει τι πραγματικά συμβαίνει γύρω του.