Στη Σουηδία μοίρασαν οδηγίες σε 5,2 εκατομμύρια νοικοκυριά. Στη Γερμανία συστήνουν προμήθειες για έως και δέκα ημέρες. Στη Φινλανδία προετοιμάζουν τους πολίτες για τουλάχιστον 72 ώρες αυτονομίας. Στη Γαλλία εξηγούν ακόμη και τι πρέπει να περιλαμβάνει ένα σακίδιο έκτακτης ανάγκης. Και στην Ελλάδα; Πόσοι πολίτες γνωρίζουν πραγματικά τι πρέπει να κάνουν αν αύριο το πρωί σταματήσει το ρεύμα, διακοπεί η υδροδότηση ή ξεσπάσει μια μεγάλη κρίση;

      Η Ευρώπη δεν μιλά πλέον θεωρητικά για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Οργανώνεται, ενημερώνει, εκδίδει οδηγούς και προετοιμάζει τους πολίτες της για ενδεχόμενες κρίσεις που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την καθημερινότητά τους μέσα σε λίγες ώρες. Και δεν μιλάμε μόνο για πολέμους. Μιλάμε για φυσικές καταστροφές, παρατεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης, κυβερνοεπιθέσεις, προβλήματα στην υδροδότηση, διακοπές τηλεπικοινωνιών και καταστάσεις στις οποίες ακόμη και η αγορά βασικών αγαθών μπορεί να γίνει δύσκολη.

    Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εντάξει στην ευρωπαϊκή στρατηγική ετοιμότητας την ανάγκη να μπορούν τα νοικοκυριά να καλύπτουν μόνα τους τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες. Τρεις ολόκληρες ημέρες χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι θα υπάρχει πρόσβαση σε καταστήματα, ηλεκτρικό ρεύμα, νερό ή άμεση βοήθεια. Και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα για τη χώρα μας. Γιατί όταν άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φροντίζουν να φτάσουν οι οδηγίες μέχρι την πόρτα του πολίτη, στην Ελλάδα η ενημέρωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό περιορισμένη σε γενικές οδηγίες, ανακοινώσεις και ιστοσελίδες που ο καθένας πρέπει να αναζητήσει μόνος του.

Η Σουηδία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2024 προχώρησε στη διανομή ειδικού ενημερωτικού φυλλαδίου με τίτλο «Αν έρθει κρίση ή πόλεμος», το οποίο έφτασε σε περίπου 5,2 εκατομμύρια νοικοκυριά. Μέσα σε αυτό εξηγείται πώς πρέπει να προετοιμαστούν οι πολίτες για σοβαρά ατυχήματα, ακραία καιρικά φαινόμενα, κυβερνοεπιθέσεις και στρατιωτικές συγκρούσεις. Το υλικό διατέθηκε σε πολλές γλώσσες και σε προσβάσιμες μορφές, ώστε η ενημέρωση να φτάσει ακόμη και σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση ή στην πρόσβαση στην πληροφορία. Δεν περίμεναν να συμβεί μια καταστροφή για να εξηγήσουν στον κόσμο πώς θα προστατευτεί. Φρόντισαν να τον ενημερώσουν από πριν.

    Στη Γερμανία οι συστάσεις προχωρούν ακόμη περισσότερο. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας και Αντιμετώπισης Καταστροφών συστήνει στους πολίτες να μπορούν, εφόσον είναι δυνατόν, να αυτοσυντηρηθούν για έως και δέκα ημέρες, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ακόμη και ένα απόθεμα για τρεις ημέρες αποτελεί σημαντικό πρώτο βήμα. Οι γερμανικές αρχές έχουν εκδώσει αναλυτικούς οδηγούς με πρακτικές συμβουλές για την αποθήκευση τροφίμων, την αντιμετώπιση διακοπών ρεύματος και την οργάνωση του νοικοκυριού. Δεν αφήνουν τον πολίτη να μαντεύει. Του εξηγούν τι χρειάζεται, γιατί το χρειάζεται και πώς μπορεί να οργανωθεί σταδιακά, ανάλογα με τις οικονομικές και προσωπικές του δυνατότητες. Στη Γερμανία, λοιπόν, συζητούν πώς θα αντέξει ένα σπίτι δέκα ημέρες. Στην Ελλάδα πόσες οικογένειες γνωρίζουν πώς θα αντιμετωπίσουν έστω ένα εικοσιτετράωρο χωρίς ρεύμα και νερό;    Στη Φινλανδία η προετοιμασία δεν αντιμετωπίζεται ως υπερβολή, αλλά ως βασική γνώση που πρέπει να διαθέτει κάθε πολίτης. Τον Νοέμβριο του 2024 η φινλανδική κυβέρνηση παρουσίασε έναν ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό οδηγό για την αντιμετώπιση κρίσεων, με πληροφορίες για διακοπές ρεύματος και νερού, προβλήματα επικοινωνιών, ακραία καιρικά φαινόμενα, πανδημίες και στρατιωτικές συγκρούσεις. Οι πολίτες καλούνται να διαθέτουν βασικές προμήθειες για τουλάχιστον 72 ώρες. Μάλιστα, οι αρχές πραγματοποίησαν έρευνα για να διαπιστώσουν πόσοι είχαν ήδη προετοιμαστεί, με τα αποτελέσματα να δείχνουν ότι το 58% των ερωτηθέντων είχε αποκτήσει προμήθειες έκτακτης ανάγκης. Αυτή είναι και η ουσιαστική διαφορά. Δεν αρκεί να εκδίδεις οδηγίες. Πρέπει να γνωρίζεις αν οι πολίτες τις έχουν κατανοήσει και αν μπορούν πραγματικά να τις εφαρμόσουν.

    Η Γαλλία έχει δημοσιεύσει συγκεκριμένες οδηγίες για τη δημιουργία ενός σακιδίου έκτακτης ανάγκης 72 ωρών. Οι γαλλικές αρχές συστήνουν, μεταξύ άλλων, έξι λίτρα πόσιμου νερού ανά άτομο, τρόφιμα που δεν χρειάζονται μαγείρεμα, φακό, μπαταρίες, φορητό ραδιόφωνο, φάρμακα, είδη πρώτων βοηθειών, μετρητά και αντίγραφα σημαντικών εγγράφων. Το σακίδιο πρέπει να βρίσκεται σε εύκολα προσβάσιμο σημείο και να ελέγχεται τακτικά. Η λογική είναι απλή. Όταν συμβεί κάτι σοβαρό, δεν υπάρχει πάντα χρόνος να τρέξεις στο σούπερ μάρκετ, στο φαρμακείο ή στην τράπεζα. Στη Γαλλία εξηγούν ακόμη και τι πρέπει να βάλεις μέσα στο σακίδιο. Στην Ελλάδα έχουμε εξηγήσει με την ίδια ένταση τι πρέπει να έχει κάθε οικογένεια έτοιμο;    Ανάλογη πρωτοβουλία ανέλαβε και η Ολλανδία, μέσα από την εκστρατεία «Denk Vooruit», δηλαδή «Σκέψου μπροστά». Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας οργανώθηκε η αποστολή ενημερωτικού φυλλαδίου σε περισσότερα από 8,5 εκατομμύρια νοικοκυριά, από τον Νοέμβριο του 2025 έως τον Ιανουάριο του 2026. Στόχος ήταν οι πολίτες να γνωρίζουν πώς μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πρώτες 72 ώρες μιας έκτακτης κατάστασης. Δεν πρόκειται για μια απλή διαδικτυακή ανάρτηση που μπορεί να μη διαβάσει ποτέ κανείς, αλλά για μια οργανωμένη προσπάθεια να φτάσει η ενημέρωση μέσα στο σπίτι. Γιατί τελικά η πρόληψη δεν μετριέται από το πόσες ανακοινώσεις εκδίδει ένα υπουργείο, αλλά από το πόσοι πολίτες γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν.

   Και ερχόμαστε στην Ελλάδα. Ας είμαστε ξεκάθαροι. Στη χώρα μας υπάρχει Πολιτική Προστασία, υπάρχουν οδηγίες για σεισμούς, πλημμύρες και πυρκαγιές, ενώ λειτουργεί και το σύστημα 112, το οποίο αποτελεί σημαντικό εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία ενημέρωση. Όμως το πραγματικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Υπάρχει μια συνεχής, οργανωμένη και πανελλαδική εκστρατεία που να εξηγεί σε κάθε νοικοκυριό πώς θα επιβιώσει τις πρώτες 72 ώρες μιας γενικευμένης κρίσης; Έχουν μοιραστεί συγκεκριμένες οδηγίες σε όλα τα σπίτια; Έχουν ενημερωθεί οι μαθητές στα σχολεία; Έχουν εκπαιδευτεί οι οικογένειες; Έχουν οι δήμοι οργανωμένα προγράμματα ενημέρωσης για τους κατοίκους τους;

Γνωρίζει ο μέσος Έλληνας τι πρέπει να κάνει αν υπάρξει παρατεταμένη διακοπή ρεύματος; Αν σταματήσει η υδροδότηση; Αν δεν λειτουργούν οι τηλεπικοινωνίες, οι τράπεζες ή τα ΑΤΜ; Αν χρειαστεί να παραμείνει μέσα στο σπίτι του για τρεις ημέρες; Και κυρίως, γνωρίζει ποιος θα βοηθήσει τους ανθρώπους που δεν μπορούν να προστατευτούν μόνοι τους; Αυτές οι ερωτήσεις δεν απαντώνται με ένα δελτίο Τύπου. Απαιτούν οργάνωση, εκπαίδευση και λογοδοσία. Γιατί η πρόληψη δεν μπορεί να ξεκινά τη στιγμή που χτυπά το κινητό τηλέφωνο με μια ειδοποίηση από το 112.

     Ας φέρουμε όμως τη συζήτηση και στη δική μας περιοχή, στη Β΄ Πειραιά. Στο Πέραμα, στο Κερατσίνι, στη Δραπετσώνα, στη Νίκαια και στον Κορυδαλλό ζουν χιλιάδες οικογένειες. Πρόκειται για πυκνοκατοικημένες περιοχές, με σημαντικές οδικές αρτηρίες, βιομηχανικές δραστηριότητες και ιδιαίτερες τοπικές ανάγκες. Στο Πέραμα, μάλιστα, η παρουσία εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο ανησυχίας και δημόσιας συζήτησης. Ας υποθέσουμε ότι συμβαίνει ένα σοβαρό βιομηχανικό ατύχημα. Γνωρίζουν όλοι οι κάτοικοι αν πρέπει να παραμείνουν μέσα στα σπίτια τους ή να απομακρυνθούν; Γνωρίζουν πώς να περιορίσουν την έκθεσή τους σε επικίνδυνους καπνούς; Γνωρίζουν ποια είναι τα επίσημα σημεία συγκέντρωσης, εφόσον δοθεί εντολή εκκένωσης;

      Έχουν ενημερωθεί οι οικογένειες με μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με αναπηρία για τις διαδικασίες υποστήριξης; Έχουν γίνει ασκήσεις που να περιλαμβάνουν ουσιαστικά και τους ίδιους τους κατοίκους; Δεν αρκεί να υπάρχουν επιχειρησιακά σχέδια σε κάποιο γραφείο. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει το σχέδιο που τον αφορά. Διαφορετικά, την κρίσιμη στιγμή, η άγνοια μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με το ίδιο το περιστατικό.

     Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά που δεν πρέπει να αγνοούμε. Το οικονομικό κόστος της προετοιμασίας. Είναι εύκολο να λες σε έναν πολίτη να αγοράσει τρόφιμα, νερό, μπαταρίες, φάρμακα και εξοπλισμό έκτακτης ανάγκης. Τι γίνεται όμως με εκείνον που δυσκολεύεται να γεμίσει το ψυγείο του; Τι γίνεται με τη μητέρα που μετράει τα ευρώ στο σούπερ μάρκετ, με τον συνταξιούχο που πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε λογαριασμούς και φάρμακα, με την οικογένεια που ζει με έναν μισθό; Πώς ζητάς από έναν άνθρωπο να αποθηκεύσει τρόφιμα για δέκα ημέρες, όταν δεν ξέρει αν θα έχει να φάει τις επόμενες τρεις; Η πρόληψη δεν μπορεί να είναι προνόμιο των οικονομικά ισχυρών. Αν η Πολιτεία θεωρεί απαραίτητη την προετοιμασία των νοικοκυριών, οφείλει να εξετάσει και τρόπους στήριξης των ευάλωτων πολιτών. Γιατί η ασφάλεια δεν πρέπει να είναι υπόθεση μόνο εκείνων που μπορούν να πληρώσουν.    Και τι γίνεται με τους ανθρώπους που έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη προστασίας; Ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί ηλεκτρική ιατρική συσκευή μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσο πρόβλημα από μια παρατεταμένη διακοπή ρεύματος. Ένας ηλικιωμένος που ζει μόνος μπορεί να δυσκολευτεί να προμηθευτεί νερό και τρόφιμα. Ένα άτομο με κινητική αναπηρία μπορεί να μην έχει τη δυνατότητα να απομακρυνθεί χωρίς βοήθεια. Μια οικογένεια με παιδί που χρειάζεται συνεχή φροντίδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να έχει τις ίδιες δυνατότητες με κάθε άλλο νοικοκυριό. Ποιος θα τους αναζητήσει; Ποιος θα τους μεταφέρει; Ποιος θα εξασφαλίσει την πρόσβαση στα απαραίτητα φάρμακα και στις υπηρεσίες υγείας; Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας φαίνεται και από τον τρόπο που προστατεύει τους πιο ευάλωτους ανθρώπους της όταν όλα γύρω τους καταρρέουν.

      Ας σταματήσουμε, λοιπόν, να αντιμετωπίζουμε κάθε συζήτηση για την προετοιμασία ως κινδυνολογία. Το να έχεις νερό και τρόφιμα στο σπίτι δεν σημαίνει ότι περιμένεις πόλεμο. Το να γνωρίζεις πώς θα αντιδράσεις σε μια διακοπή ρεύματος δεν σημαίνει ότι προβλέπεις καταστροφή. Το να ζητάς οδηγίες από την Πολιτεία δεν σημαίνει ότι καλλιεργείς φόβο. Σημαίνει ότι απαιτείς να γνωρίζεις πώς θα προστατεύσεις την οικογένειά σου. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση μιλά για εκπαίδευση, ενημέρωση και ετοιμότητα των πολιτών. Επομένως, γιατί να μη γίνει και στην Ελλάδα μια μεγάλη, οργανωμένη εκστρατεία; Γιατί να μη φτάσει ένας πρακτικός οδηγός σε κάθε σπίτι; Γιατί να μη διοργανωθούν ενημερωτικές συναντήσεις σε κάθε δήμο; Γιατί να μη διδαχθούν τα παιδιά στα σχολεία πώς να αντιδρούν σε μια έκτακτη κατάσταση; Γιατί να μη δημιουργηθούν ειδικά προγράμματα για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία;

Πρέπει πρώτα να συμβεί το κακό για να ανακαλύψουμε ότι δεν ήμασταν προετοιμασμένοι;

      Προσωπικά, δεν με φοβίζει που η Σουηδία ενημερώνει εκατομμύρια νοικοκυριά για το ενδεχόμενο μιας κρίσης. Δεν με φοβίζει που η Γερμανία μιλά για αποθέματα δέκα ημερών. Δεν με φοβίζει που η Γαλλία ζητά από τους πολίτες να έχουν έτοιμο ένα σακίδιο έκτακτης ανάγκης. Με φοβίζει περισσότερο η σκέψη ότι στην Ελλάδα μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε μια σοβαρή κατάσταση χωρίς να γνωρίζουμε ούτε τα βασικά. Και με εξοργίζει η πιθανότητα, αν κάτι πάει στραβά, να ακούσουμε για ακόμη μία φορά ότι οι πολίτες έπρεπε να γνωρίζουν, να είχαν προβλέψει, να είχαν προετοιμαστεί. Ποιος τους ενημέρωσε όμως; Ποιος τους εκπαίδευσε; Ποιος φρόντισε να φτάσουν οι οδηγίες στον ηλικιωμένο που δεν χρησιμοποιεί το διαδίκτυο, στη μητέρα που τρέχει όλη μέρα, στον άνθρωπο με αναπηρία, στην οικογένεια που παλεύει να επιβιώσει οικονομικά;

     Δεν θέλω μια Πολιτεία που θα μου εξηγήσει τι έπρεπε να κάνω αφού περάσει η καταστροφή. Θέλω μια Πολιτεία που θα μου έχει εξηγήσει τι πρέπει να κάνω πριν συμβεί. Και δεν θέλω η ενημέρωση να εξαρτάται από το αν παρακολουθώ ειδήσεις, αν χρησιμοποιώ το διαδίκτυο ή αν έτυχε να διαβάσω κάποια ανακοίνωση. Θέλω να φτάνει σε όλους. Σε κάθε σπίτι. Σε κάθε οικογένεια. Σε κάθε πολίτη. Γιατί όταν μιλάμε για ανθρώπινες ζωές, η πρόληψη δεν μπορεί να είναι μια προαιρετική ενημερωτική καμπάνια. Είναι υποχρέωση της Πολιτείας.

     Και επειδή ζούμε σε μια χώρα που έχει πληρώσει ακριβά τις φυσικές καταστροφές, θα περίμενα να έχουμε μάθει κάτι από το παρελθόν. Δεν γίνεται κάθε φορά να τρέχουμε πίσω από τα γεγονότα και μετά να αναζητούμε ευθύνες. Η Ευρώπη προετοιμάζεται. Η Σουηδία ενημερώνει. Η Γερμανία οργανώνει. Η Φινλανδία εκπαιδεύει. Η Γαλλία καθοδηγεί. Και η Ελλάδα οφείλει να αποδείξει ότι μπορεί να κάνει το ίδιο, με τρόπο που θα φτάνει πραγματικά σε όλους τους πολίτες.

Γιατί η μεγάλη αποτυχία δεν θα είναι να συμβεί μια κρίση. Η μεγάλη αποτυχία θα είναι να συμβεί μια κρίση και να ανακαλύψουμε ότι, ενώ γνωρίζαμε τους κινδύνους, δεν είχαμε φροντίσει να ενημερώσουμε σωστά την κοινωνία.

     Και ένα τελευταίο ερώτημα προς την Πολιτεία: Αν αύριο το πρωί εκατομμύρια Έλληνες χρειαστεί να μείνουν για 72 ώρες χωρίς ρεύμα, νερό και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, πόσοι από αυτούς θα ξέρουν πραγματικά τι να κάνουν; Και αν η απάντηση είναι «δεν γνωρίζουμε», τότε μήπως αυτό είναι το πρώτο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε;

Γιατί η πρόληψη σώζει ζωές. Η άγνοια, όμως, μπορεί να τις κοστίσει.

Xrys’Pa – Η Ματιά μου