Από τα έδρανα της Βουλής μέχρι τις καρέκλες των δημαρχείων της Β΄ Πειραιά.Ποιος εξουσιάζει;
Η πολιτική δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Οι δήμοι δεν είναι προσωπικά βασίλεια, οι πολίτες δεν είναι δεδομένοι και η ψήφος δεν είναι λευκή επιταγή τετραετίας.
Υπάρχει μια ερώτηση που θα έπρεπε να ακούγεται καθημερινά μέσα στη Βουλή, στα υπουργικά γραφεία, στις αίθουσες των δημοτικών συμβουλίων και πίσω από τις κλειστές πόρτες των δημαρχείων: Ποιος σας έδωσε το δικαίωμα να συμπεριφέρεστε σαν να σας ανήκει η εξουσία;
Γιατί κάποια στιγμή πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ απλό. Ο βουλευτής δεν κληρονομεί την έδρα του. Ο υπουργός δεν αποκτά ιδιοκτησιακό δικαίωμα πάνω στο υπουργείο του. Ο δήμαρχος δεν γίνεται ιδιοκτήτης της πόλης επειδή κέρδισε τις εκλογές. Και κανένας αιρετός, όσο μεγάλη κι αν είναι η εκλογική του νίκη, δεν αποκτά το δικαίωμα να αντιμετωπίζει τους πολίτες ως θεατές των αποφάσεών του.
Η εξουσία δεν είναι βραβείο. Είναι ευθύνη. Δεν είναι προνόμιο χωρίς έλεγχο. Είναι δημόσια αποστολή με υποχρέωση λογοδοσίας. Κι όμως, πόσες φορές δεν έχουμε αναρωτηθεί αν αυτή η τόσο αυτονόητη αρχή χάνεται κάπου ανάμεσα στις προεκλογικές υποσχέσεις, στις φωτογραφίες, στις δημόσιες σχέσεις και στις πολιτικές αντιπαραθέσεις;
Στην κεντρική πολιτική σκηνή παρακολουθούμε συχνά έντονες αντιπαραθέσεις, ανακοινώσεις, τηλεοπτικές συγκρούσεις και αλληλοκατηγορίες. Η κυβέρνηση παρουσιάζει τις επιλογές της, η αντιπολίτευση τις αμφισβητεί και ο δημόσιος διάλογος περιστρέφεται γύρω από αριθμούς, πολιτικές στρατηγικές και κομματικούς συσχετισμούς. Μέσα σε όλο αυτό, όμως, υπάρχει ένας άνθρωπος που δεν πρέπει να ξεχνιέται: ο πολίτης.
Ο άνθρωπος που πληρώνει φόρους, που προσπαθεί να ανταποκριθεί στους λογαριασμούς του, που περιμένει μια δημόσια υπηρεσία να λειτουργήσει, που θέλει το παιδί του να πηγαίνει σε ένα ασφαλές σχολείο και που απαιτεί να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς. Αυτός ο άνθρωπος δεν ενδιαφέρεται μόνο για το ποιος κέρδισε μια τηλεοπτική αντιπαράθεση. Θέλει να γνωρίζει ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν κάτι δεν λειτουργεί, ποιος εξηγεί τις αποφάσεις, ποιος διορθώνει τα λάθη και ποιος απαντά χωρίς υπεκφυγές.
Και κυρίως, ποιος θυμάται ότι η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός εντυπώσεων, αλλά διαχείριση της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ας έρθουμε όμως πιο κοντά. Στον δικό μας τόπο. Στο Πέραμα, στο Κερατσίνι, στη Δραπετσώνα, στη Νίκαια, στον Ρέντη και στον Κορυδαλλό. Εδώ όπου η πολιτική δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι ο δρόμος που περπατάμε, το σχολείο που στέλνουμε τα παιδιά μας, το πεζοδρόμιο που χρησιμοποιούμε, η καθαριότητα της γειτονιάς, οι συγκοινωνίες, το περιβάλλον, οι ελεύθεροι χώροι και η ασφάλεια της καθημερινότητας.
Κάθε δήμος έχει τις δικές του ανάγκες, τα δικά του προβλήματα και τις δικές του δυνατότητες. Κάθε δημοτική αρχή έχει το δικαίωμα να παρουσιάζει το έργο της. Έχει όμως και την υποχρέωση να δέχεται έλεγχο, να απαντά σε ερωτήματα και να εξηγεί τις επιλογές της. Το δημαρχείο δεν είναι κομματικό γραφείο. Δεν είναι χώρος προσωπικής προβολής. Δεν είναι ιδιωτική επιχείρηση. Είναι το σπίτι όλων των δημοτών.
Και αυτό σημαίνει όλων. Εκείνων που ψήφισαν τη δημοτική αρχή, εκείνων που επέλεξαν διαφορετική παράταξη, ακόμη και εκείνων που δεν συμμετείχαν στις εκλογές. Ο δήμαρχος δεν είναι δήμαρχος μόνο των υποστηρικτών του. Είναι δήμαρχος ολόκληρης της πόλης.
Το ίδιο ισχύει και για τους δημοτικούς συμβούλους. Η θέση τους δεν υπάρχει για να επιβεβαιώνουν απλώς τις επιλογές μιας παράταξης, αλλά για να εκπροσωπούν, να ελέγχουν, να προτείνουν και να συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις. Όταν ένας δημότης διαφωνεί, δεν γίνεται αυτομάτως αντίπαλος. Όταν ένας πολίτης ζητά στοιχεία, δεν σημαίνει ότι έχει πολιτική σκοπιμότητα. Και όταν ένας δημοσιογράφος ή ένας blogger ασκεί κριτική, δεν σημαίνει ότι υπηρετεί κάποιον αντίπαλο πολιτικό χώρο.
Ζούμε στην εποχή της εικόνας. Μια επίσκεψη, μια συνάντηση, μια κορδέλα, μια εκδήλωση μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπούν σε δελτίο Τύπου και ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα. Και δεν υπάρχει τίποτα κακό στην ενημέρωση των πολιτών για τη δραστηριότητα ενός αιρετού. Το ερώτημα είναι τι υπάρχει πίσω από την εικόνα.
Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της συνάντησης; Ποιο έργο προχώρησε; Πόσο κόστισε; Πότε θα ολοκληρωθεί; Ποιο πρόβλημα λύθηκε; Ποια δέσμευση υλοποιήθηκε; Γιατί η παρουσία σε μια φωτογραφία δεν αποδεικνύει από μόνη της αποτελεσματικότητα. Ούτε μια ανακοίνωση ισοδυναμεί απαραίτητα με ολοκληρωμένο έργο.
Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν όχι μόνο τι σχεδιάζεται, αλλά και τι τελικά παραδίδεται. Η πολιτική επικοινωνία μπορεί να παρουσιάζει ένα έργο. Δεν μπορεί όμως να υποκαθιστά το ίδιο το έργο. Και αυτό ισχύει για όλους. Κυβέρνηση, αντιπολίτευση, βουλευτές, περιφερειακές και δημοτικές αρχές.
Υπάρχει κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα ανησυχητικό για μια δημοκρατική κοινωνία: η αντίληψη ότι όποιος ασκεί κριτική πρέπει οπωσδήποτε να έχει κάποιο προσωπικό ή πολιτικό κίνητρο. Δεν συμφωνείς με μια απόφαση; Σε ρωτούν με ποιον είσαι. Ζητάς εξηγήσεις; Αναρωτιούνται τι επιδιώκεις. Δημοσιοποιείς ένα πρόβλημα; Η συζήτηση κινδυνεύει να μεταφερθεί από το ίδιο το πρόβλημα στις προθέσεις σου.
Αυτή η νοοτροπία, όπου κι αν εμφανίζεται, είναι βαθιά προβληματική. Γιατί ο πολίτης δεν χρειάζεται κομματική ταυτότητα για να ζητήσει απαντήσεις. Δεν χρειάζεται την έγκριση κανενός για να διαφωνήσει. Και δεν οφείλει να αποδείξει την πολιτική του ουδετερότητα προκειμένου να ασκήσει ένα δημοκρατικό δικαίωμα.
Η κριτική μπορεί να είναι αυστηρή, άδικη ή ακόμη και λανθασμένη. Μπορεί και πρέπει να αντικρούεται με επιχειρήματα και στοιχεία. Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την προσπάθεια να απαξιωθεί εκείνος που τη διατυπώνει. Η εξουσία που έχει επιχειρήματα δεν χρειάζεται να φοβάται τις ερωτήσεις. Χρειάζεται να τις απαντά.
Ας μιλήσουμε και για κάτι που αφορά άμεσα κάθε δημότη της Β΄ Πειραιά: τα χρήματα. Δημοτικοί προϋπολογισμοί, αναθέσεις, διαγωνισμοί, τεχνικά προγράμματα, χρηματοδοτήσεις, δημοτικά τέλη και συμβάσεις. Πόσοι πολίτες γνωρίζουν πραγματικά πού κατευθύνονται οι πόροι του δήμου τους; Πόσοι μπορούν να παρακολουθήσουν εύκολα την πορεία ενός έργου από την αρχική εξαγγελία μέχρι την ολοκλήρωσή του;
Η διαφάνεια δεν είναι απλώς μια ωραία λέξη για τις προεκλογικές ομιλίες. Είναι θεσμική υποχρέωση. Ο νόμος 3861/2010 καθιέρωσε το πρόγραμμα «Διαύγεια», προβλέποντας τη δημοσίευση συγκεκριμένων πράξεων και αποφάσεων της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοδιοίκησης. Αλλά αρκεί η τυπική δημοσίευση μιας απόφασης για να αισθάνεται ο πολίτης ουσιαστικά ενημερωμένος;
Κατά τη γνώμη μου, όχι. Η πραγματική διαφάνεια απαιτεί οι αποφάσεις να είναι κατανοητές, τα οικονομικά στοιχεία προσβάσιμα και οι αρμόδιοι διαθέσιμοι να εξηγούν τις επιλογές τους. Δεν υποστηρίζω ότι κάθε ανάθεση είναι ύποπτη ή ότι κάθε δαπάνη κρύβει κάτι παράνομο. Τέτοια συμπεράσματα απαιτούν αποδείξεις. Υποστηρίζω όμως ότι κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί και κάθε απόφαση να μπορεί να αιτιολογηθεί.
Και εδώ υπάρχει ένα στοιχείο που αξίζει να γνωρίζει κάθε δημότης. Με το άρθρο 7 του νόμου 5056/2023 θεσπίστηκε η υποχρεωτική ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας της δημοτικής αρχής κάθε δύο μήνες. Πρόκειται για συγκεκριμένη θεσμική διαδικασία κατά την οποία τίθενται ζητήματα σχετικά με το έργο της δημοτικής διοίκησης.
Αυτό σημαίνει ότι η λογοδοσία δεν είναι απλώς μια ηθική απαίτηση που μπορεί κάποιος να αποδεχθεί ή να αγνοήσει. Έχει και θεσμική διάσταση. Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, για τους δήμους της Β΄ Πειραιά είναι πόσο αποτελεσματικά αξιοποιούνται αυτές οι διαδικασίες. Ποια θέματα τίθενται; Ποιες απαντήσεις δίνονται; Πόσο εύκολα μπορεί ο δημότης να ενημερωθεί για όσα συζητήθηκαν; Υπάρχει συνέχεια στην αντιμετώπιση των προβλημάτων;
Γιατί μια συνεδρίαση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τυπική υποχρέωση που απλώς ολοκληρώθηκε. Η αξία της βρίσκεται στην ενημέρωση, στον έλεγχο και στην ουσιαστική αντιμετώπιση των ζητημάτων.
Οι δήμοι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους κάθε πρόβλημα. Υπάρχουν ζητήματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα της κεντρικής διοίκησης, της Περιφέρειας ή άλλων δημόσιων φορέων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι βουλευτές της περιοχής δεν έχουν πολιτική ευθύνη να αναδεικνύουν τα προβλήματα και να διεκδικούν απαντήσεις από τους αρμόδιους.
Πόσες κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις γίνονται για τις ανάγκες της Β΄ Πειραιά; Ποια ζητήματα φτάνουν στα υπουργεία; Ποιες απαντήσεις δίνονται; Ποιες πρωτοβουλίες έχουν συνέχεια και μετρήσιμο αποτέλεσμα; Δεν αρκεί ένας βουλευτής να δηλώνει ότι ενδιαφέρεται για την περιοχή του. Ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει πώς εκφράζεται αυτό το ενδιαφέρον στην πράξη.
Και φυσικά η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με δίκαια κριτήρια, αναγνωρίζοντας τις πραγματικές αρμοδιότητες κάθε θεσμικού προσώπου. Δεν μπορεί ένας δήμαρχος να χρεώνεται κάθε απόφαση της κυβέρνησης. Ούτε ένας βουλευτής να παρουσιάζεται ως αποκλειστικά υπεύθυνος για ένα έργο που υλοποιεί άλλος φορέας. Μπορούμε, όμως, να απαιτούμε από όλους σαφή ενημέρωση για το τι έκαναν, τι διεκδίκησαν, τι πέτυχαν και τι δεν κατάφεραν.
Και επειδή η κριτική πρέπει να έχει την ίδια αυστηρότητα προς όλες τις κατευθύνσεις, υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα. Η αντιπολίτευση, είτε στη Βουλή είτε σε ένα δημοτικό συμβούλιο, δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγγελία. Η κριτική είναι απαραίτητη. Ο έλεγχος είναι αναγκαίος. Αλλά η πολιτική ευθύνη περιλαμβάνει και προτάσεις.
Όποιος διαφωνεί με έναν προϋπολογισμό οφείλει να εξηγεί τις αντιρρήσεις του. Όποιος απορρίπτει μια παρέμβαση χρειάζεται να παρουσιάζει, όπου είναι εφικτό, μια εναλλακτική λύση. Όποιος ζητά αλλαγές πρέπει να μπορεί να συζητήσει πώς αυτές θα χρηματοδοτηθούν και θα εφαρμοστούν. Δεν είναι αρκετό να περιμένει κανείς το λάθος της διοίκησης για να κερδίσει πολιτικούς πόντους. Η αντιπολίτευση δεν απαλλάσσεται από την ευθύνη επειδή δεν διοικεί.
Η δημοκρατία χρειάζεται διοικήσεις που λογοδοτούν και αντιπολιτεύσεις που ελέγχουν, τεκμηριώνουν και προτείνουν.

Υπάρχει όμως και κάτι που με προβληματίζει περισσότερο από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η συνήθεια. Να συνηθίζουμε τις υποσχέσεις χωρίς χρονοδιάγραμμα. Να συνηθίζουμε τις απαντήσεις χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία. Να συνηθίζουμε να ακούμε ότι ένα πρόβλημα δεν είναι αρμοδιότητα του ενός, αλλά του άλλου. Να θεωρούμε φυσιολογικό ότι πρέπει να γνωρίζουμε κάποιον για να ακουστεί το αίτημά μας.
Να πιστεύουμε ότι η δημόσια διοίκηση μας κάνει χάρη όταν απλώς εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της. Εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημοκρατική μας καθημερινότητα: όταν μειώνουμε μόνοι μας τις απαιτήσεις μας από τους θεσμούς.
Όταν σταματάμε να ρωτάμε επειδή πιστεύουμε ότι δεν θα πάρουμε απάντηση. Όταν σταματάμε να συμμετέχουμε επειδή θεωρούμε ότι τίποτα δεν αλλάζει. Όταν αφήνουμε τις αποφάσεις σε άλλους και περιοριζόμαστε να σχολιάζουμε τα αποτελέσματά τους. Η δημοκρατία, όμως, δεν λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο. Χρειάζεται ενημερωμένους πολίτες, ανεξάρτητες φωνές, δημόσιο διάλογο και θεσμούς που αντέχουν τον έλεγχο.
Θα το πω όσο πιο καθαρά γίνεται. Δεν με ενδιαφέρει ποιο κόμμα εκπροσωπεί ένας πολιτικός όταν πρόκειται να ζητήσω εξηγήσεις για μια δημόσια απόφαση. Δεν με ενδιαφέρει ποια παράταξη διοικεί έναν δήμο όταν το ζήτημα αφορά την καθημερινότητα των κατοίκων. Δεν θεωρώ ότι η κριτική πρέπει να σταματά επειδή συμπαθούμε ένα πρόσωπο. Ούτε ότι πρέπει να γίνεται άδικη επειδή διαφωνούμε πολιτικά μαζί του.
Αυτό που με ενδιαφέρει είναι η συνέπεια, η διαφάνεια, η αποτελεσματικότητα και ο σεβασμός προς τον πολίτη. Η εξουσία δεν κάνει κανέναν αλάνθαστο. Η εκλογή δεν αποτελεί πιστοποιητικό ανωτερότητας. Και μια θέση ευθύνης δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ασπίδα απέναντι στον δημόσιο έλεγχο.
Το ίδιο ισχύει και για όσους ασκούμε δημόσια κριτική. Έχουμε υποχρέωση να διαχωρίζουμε τα γεγονότα από τις απόψεις μας, να ελέγχουμε τις πληροφορίες και να μη μετατρέπουμε την υποψία σε κατηγορία. Γιατί η ανεξάρτητη φωνή αποκτά αξία όχι από το πόσο δυνατά φωνάζει, αλλά από το πόσο σταθερά υπερασπίζεται την αλήθεια και την τεκμηρίωση.
Από τα υπουργικά γραφεία μέχρι τα δημαρχεία της Β΄ Πειραιά, υπάρχει μια πραγματικότητα που κανένας αιρετός δεν πρέπει να ξεχνά. Κάποια στιγμή η θητεία τελειώνει. Οι τίτλοι αλλάζουν. Τα πρόσωπα εναλλάσσονται. Οι πολιτικοί συσχετισμοί μεταβάλλονται. Οι αποφάσεις, όμως, αφήνουν το αποτύπωμά τους.
Ένα έργο που ολοκληρώθηκε σωστά μπορεί να εξυπηρετεί μια πόλη για δεκαετίες. Μια κακή επιλογή μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι επόμενες γενιές. Μια ευκαιρία που χάθηκε δεν επιστρέφει πάντοτε. Γι’ αυτό και η πολιτική ευθύνη δεν πρέπει να μετριέται μόνο με το αποτέλεσμα των εκλογών. Πρέπει να εξετάζεται καθημερινά, μέσα από τις αποφάσεις, τα έργα, τις παραλείψεις και την ανταπόκριση στις ανάγκες της κοινωνίας.
Και ας μην ξεχνάμε κάτι ουσιαστικό: το ίδιο το Σύνταγμα, στο άρθρο 102, κατοχυρώνει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η αυτοτέλεια αυτή αφορά τους θεσμούς, όχι προσωπικά εκείνους που τους διοικούν.
Και κάτι τελευταίο, προς κάθε κατεύθυνση. Μην μπερδεύετε την ψήφο με την υποταγή. Μην μπερδεύετε τον σεβασμό στον θεσμό με την υποχρέωση να συμφωνούμε με το πρόσωπο που τον εκπροσωπεί. Μην θεωρείτε ότι όποιος δεν χειροκροτεί είναι εχθρός σας. Μην αντιμετωπίζετε την κριτική σαν προσωπική επίθεση και την ερώτηση σαν πρόκληση.
Ο πολίτης δεν χρειάζεται να είναι φίλος σας. Δεν χρειάζεται να ανήκει στην παράταξή σας. Δεν χρειάζεται να συμφωνεί μαζί σας. Χρειάζεται να αντιμετωπίζεται με ισοτιμία, αξιοπρέπεια και σεβασμό.
Και αν υπάρχει ένα μήνυμα που θέλω να στείλω μέσα από αυτό το άρθρο, από τη Βουλή μέχρι το τελευταίο δημαρχείο της Β΄ Πειραιά, είναι το εξής: Δεν σας ανήκει η Ελλάδα. Δεν σας ανήκουν οι πόλεις μας. Δεν σας ανήκουν οι δημόσιοι πόροι. Και πάνω απ’ όλα, δεν σας ανήκουν οι πολίτες.
Σας ανατέθηκε η ευθύνη να υπηρετήσετε το δημόσιο συμφέρον. Όχι να θεωρείτε την εξουσία προσωπικό κεκτημένο. Γιατί οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι δήμαρχοι αλλάζουν. Οι βουλευτές αλλάζουν. Οι πόλεις, όμως, παραμένουν. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν με τις συνέπειες των αποφάσεων.
Και τελικά, η μεγαλύτερη δύναμη μιας δημοκρατίας δεν είναι εκείνος που κάθεται στην καρέκλα της εξουσίας. Είναι ο πολίτης που δεν παραιτείται από το δικαίωμά του να ρωτά, να ελέγχει και να απαιτεί απαντήσεις.
Xrys’Pa | Η Ματιά μου – Χωρίς φίλτρα, χωρίς κομματικές ταμπέλες.
Πηγές θεσμικής τεκμηρίωσης
Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 102 – Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Νόμος 3861/2010 – Πρόγραμμα «Διαύγεια».
Νόμος 5056/2023, άρθρο 7 – Ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας δημοτικής αρχής.
Σημείωση: Το κείμενο αποτελεί άρθρο γνώμης. Ασκεί γενική πολιτική και θεσμική κριτική χωρίς να αποδίδει συγκεκριμένες παράνομες πράξεις ή προσωπικές ευθύνες σε αιρετά πρόσωπα χωρίς τεκμηρίωση.
