Κοσμάς Τσίναλης: Από τα θρανία του 8ου Δημοτικού Σχολείου Περάματος στα παραμύθια της ποντιακής παράδοσης
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν από τη ζωή μας και με τα χρόνια ξεχνιούνται. Υπάρχουν όμως και κάποιοι που, όσος καιρός κι αν περάσει, παραμένουν ζωντανοί στις αναμνήσεις μας. Ιδιαίτερα όταν αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν οι πρώτοι μας δάσκαλοι, εκείνοι που μας έμαθαν τα πρώτα γράμματα και μας συνόδευσαν στα πρώτα μας σχολικά βήματα.
Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είναι για μένα ο Κοσμάς Τσίναλης, ο δάσκαλός μου από την Α΄ μέχρι και τη Γ΄ Δημοτικού, στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Περάματος (1986-1989). Τρία ολόκληρα χρόνια από την παιδική μου ηλικία, τότε που όλα έμοιαζαν διαφορετικά, που το σχολείο ήταν ένας καινούργιος κόσμος και οι δάσκαλοι είχαν μια ξεχωριστή θέση στη ζωή μας.
Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε. Μεγαλώσαμε, ακολουθήσαμε τους δικούς μας δρόμους, δημιουργήσαμε τις δικές μας οικογένειες και γεμίσαμε τη ζωή μας με εμπειρίες. Όμως κάποιες αναμνήσεις δεν σβήνουν. Και όταν ένας άνθρωπος από εκείνα τα χρόνια εμφανίζεται ξανά στη ζωή σου, έστω και μέσα από μια απλή κίνηση, είναι σαν να ανοίγει για λίγο ένα παράθυρο στο παρελθόν.
Πριν από λίγες ημέρες είχα τη χαρά να λάβω δύο βιβλία που μου έστειλε προσωπικά ο παλιός μου δάσκαλος. Δύο παραμύθια γραμμένα στην ποντιακή διάλεκτο, τα οποία μου έδωσαν την αφορμή να γράψω αυτό το άρθρο. Όχι μόνο για να παρουσιάσω το συγγραφικό του έργο, αλλά και για να αναφερθώ σε έναν άνθρωπο που υπήρξε κομμάτι των πρώτων μου μαθητικών χρόνων.
Πρόκειται για τα βιβλία «Ο Θόδωρον και το κοκκύμελον» και «Έναν ζαντόν αρκουδόπον», που κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη. Δύο παιδικά παραμύθια που έχουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: είναι γραμμένα στην ποντιακή διάλεκτο και αποτελούν μια όμορφη προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανή η γλώσσα, η παράδοση και η πολιτιστική κληρονομιά του Πόντου.
Το πρώτο βιβλίο, «Ο Θόδωρον και το κοκκύμελον», κυκλοφόρησε το 2015 και απευθύνεται σε μικρά και μεγάλα παιδιά. Η εικονογράφηση είναι της Σοφίας Τσοπλακτσόγλου, ενώ συνοδεύεται από CD με αφήγηση και τραγούδια. Μέσα από τον κόσμο του παραμυθιού, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με την ποντιακή γλώσσα, όχι μόνο διαβάζοντας αλλά και ακούγοντάς την.
Το δεύτερο βιβλίο, «Έναν ζαντόν αρκουδόπον», κυκλοφόρησε το 2022 και συνεχίζει την προσπάθεια του συγγραφέα να προσεγγίσει τον παιδικό κόσμο μέσα από την ποντιακή διάλεκτο. Με την ιδιαίτερη εικονογράφησή του και το συνοδευτικό ηχητικό υλικό, αποτελεί μια ακόμη δημιουργία που συνδυάζει το παραμύθι με την πολιτιστική παράδοση.
Ο Κοσμάς Τσίναλης δεν περιορίστηκε μόνο στην εκπαιδευτική του πορεία. Έχει ασχοληθεί με την ποντιακή διάλεκτο, το θέατρο και τη συγγραφή, συμβάλλοντας με τον δικό του τρόπο στη διατήρηση και την ανάδειξη της ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Μέσα από το έργο του επιχειρεί να μεταφέρει στις νεότερες γενιές έναν γλωσσικό πλούτο που αξίζει να παραμείνει ζωντανός.
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσιαστική αξία αυτής της προσπάθειας. Γιατί η παράδοση δεν είναι μόνο οι φορεσιές, οι χοροί και τα τραγούδια που παρουσιάζονται στις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Είναι και η γλώσσα. Είναι οι λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, οι ιστορίες που διηγούνταν στα παιδιά τους, οι εκφράσεις που περνούσαν από γενιά σε γενιά.
Η ποντιακή διάλεκτος κουβαλά μέσα της μια ολόκληρη ιστορία. Μνήμες, βιώματα, χαρές, δυσκολίες, ξεριζωμό και αγώνες ανθρώπων που προσπάθησαν να κρατήσουν ζωντανή την ταυτότητά τους. Και κάθε προσπάθεια να γνωρίσουν τα παιδιά αυτή τη γλώσσα είναι μια μικρή αλλά σημαντική συμβολή στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Σε μια εποχή που όλα αλλάζουν με γρήγορους ρυθμούς και οι νεότερες γενιές απομακρύνονται όλο και περισσότερο από τις τοπικές διαλέκτους, τέτοιες πρωτοβουλίες αξίζουν την προσοχή μας. Γιατί αν δεν μεταφέρουμε εμείς στα παιδιά μας τις παραδόσεις και τις ιστορίες των προηγούμενων γενεών, κάποια στιγμή κινδυνεύουμε να τις χάσουμε.
Το σημαντικό είναι ότι ο Κοσμάς Τσίναλης συνεχίζει να προσφέρει και μέσα από την παρουσίαση του έργου του σε σχολεία, δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία να γνωρίσουν την ποντιακή διάλεκτο μέσα από το παραμύθι. Είναι μια διαφορετική μορφή διδασκαλίας, που συνδυάζει τη φαντασία, τη γνώση και την πολιτιστική ταυτότητα.
Για μένα, όμως, πίσω από τον συγγραφέα βρίσκεται πάντα ο δάσκαλος. Εκείνος που γνώρισα όταν ήμουν ένα μικρό παιδί στην πρώτη τάξη του Δημοτικού. Εκείνος που υπήρξε δάσκαλός μου για τρία χρόνια, μέχρι και την τρίτη τάξη, στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Περάματος.
Τότε, φυσικά, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ύστερα από τόσες δεκαετίες θα καθόμουν μπροστά σε έναν υπολογιστή και θα έγραφα ένα άρθρο για εκείνον και τα βιβλία του. Η ζωή όμως έχει τις δικές της εκπλήξεις και κάποιες φορές μας δίνει την ευκαιρία να επιστρέψουμε νοερά σε εποχές που έχουν περάσει ανεπιστρεπτί.
Και σκέφτομαι πόσο όμορφο είναι αυτό. Κάποτε εκείνος στεκόταν μπροστά στον πίνακα και μας μάθαινε να γράφουμε τις πρώτες μας λέξεις. Σήμερα εγώ χρησιμοποιώ αυτές τις λέξεις για να γράψω για εκείνον. Κάποτε μας διάβαζε και μας δίδασκε. Σήμερα κρατώ στα χέρια μου τα δικά του βιβλία.
Αυτή η σκέψη από μόνη της έχει για μένα μια ιδιαίτερη συγκίνηση.
Δεν ξέρω αν ως παιδιά μπορούμε πραγματικά να καταλάβουμε τη σημασία που έχουν οι δάσκαλοι στη ζωή μας. Συνήθως το συνειδητοποιούμε μεγαλώνοντας, όταν κοιτάζουμε πίσω και θυμόμαστε εκείνους που βρέθηκαν δίπλα μας στα πρώτα μας βήματα. Τότε καταλαβαίνουμε ότι η προσφορά ενός εκπαιδευτικού δεν περιορίζεται μόνο στη γνώση που μεταδίδει, αλλά και στο αποτύπωμα που αφήνει στους μαθητές του.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία της εκπαιδευτικής προσφοράς. Ότι ένας δάσκαλος μπορεί να μη γνωρίζει πόσο σημαντικός υπήρξε για κάποιο παιδί, μέχρι να περάσουν πολλά χρόνια και εκείνο το παιδί, ως ενήλικας πλέον, να του το εκφράσει.
Γι’ αυτό και θέλω μέσα από αυτό το άρθρο να πω ένα δημόσιο και προσωπικό ευχαριστώ στον Κοσμά Τσίναλη. Όχι μόνο για την όμορφη κίνησή του να μου στείλει τα δύο βιβλία του, αλλά και γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να γυρίσω για λίγο πίσω στα παιδικά μου χρόνια, στα θρανία του 8ου Δημοτικού Σχολείου Περάματος.
Τα βιβλία αυτά έχουν για μένα διπλή αξία. Από τη μία αποτελούν μια αξιόλογη συγγραφική προσπάθεια για τη διατήρηση της ποντιακής παράδοσης. Από την άλλη, είναι ένα δώρο από έναν άνθρωπο που συνδέεται με μια από τις πιο αθώες περιόδους της ζωής μου.
Εύχομαι στον δάσκαλό μου υγεία, δύναμη και πολλές ακόμη δημιουργικές στιγμές. Να συνεχίσει να γράφει, να δημιουργεί και να μεταφέρει στις νεότερες γενιές την αγάπη του για τη γλώσσα και την παράδοση.
Γιατί τελικά οι πραγματικοί δάσκαλοι δεν σταματούν να διδάσκουν όταν τελειώνει το μάθημα ή όταν κλείνει η πόρτα της σχολικής αίθουσας. Συνεχίζουν να προσφέρουν με διαφορετικούς τρόπους, μέσα από τις γνώσεις, τις εμπειρίες και το έργο τους.

Και για μένα υπάρχει κάτι ιδιαίτερα όμορφο σε όλη αυτή την ιστορία. Κάποτε ο Κοσμάς Τσίναλης μου μάθαινε τα πρώτα μου γράμματα. Σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, έχω τη χαρά να γράφω για εκείνον.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ, λοιπόν, στον δάσκαλό μου. Για τα τότε, για τα τώρα και για όλα όσα ένας εκπαιδευτικός μπορεί να αφήσει στην καρδιά ενός μαθητή, ακόμη κι όταν περάσει μια ολόκληρη ζωή.
Xrys’Pa – Η Ματιά μου
