Πόσα χρόνια πρέπει να περάσουν ακόμη; Πόσες καταγγελίες πρέπει να γίνουν; Πόσες φορές πρέπει οι κάτοικοι να κλείσουν τα παράθυρά τους για να καταλάβουν επιτέλους οι αρμόδιοι ότι η δυσοσμία στο Κερατσίνι και τη Δραπετσώνα δεν είναι μια απλή ενόχληση, αλλά ένα σοβαρό ζήτημα ποιότητας ζωής και δημόσιας υγείας που απαιτεί ξεκάθαρες απαντήσεις;

     Υπάρχουν περιοχές όπου οι άνθρωποι ανοίγουν τα παράθυρά τους για να μπει καθαρός αέρας. Και υπάρχουν το Κερατσίνι και η Δραπετσώνα, όπου οι κάτοικοι έχουν βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωποι με έντονες και δυσάρεστες οσμές, αναρωτώμενοι τι ακριβώς αναπνέουν. Και το χειρότερο είναι πως αυτή η κατάσταση δεν εμφανίστηκε χθες. Είναι μια ιστορία που κρατά χρόνια, με καταγγελίες, κινητοποιήσεις , ανακοινώσεις, συσκέψεις και υποσχέσεις. Από λόγια, λοιπόν, έχουμε χορτάσει. Από ουσιαστικές και οριστικές απαντήσεις, όμως; Εκεί αρχίζει το πρόβλημα.

     Αλήθεια, έχει αναρωτηθεί κανείς από όσους κάθονται στις καρέκλες των αρμόδιων υπηρεσιών πώς είναι να ζεις με την αγωνία για τον αέρα που αναπνέεις; Πώς είναι να θέλεις να βγάλεις το παιδί σου στο μπαλκόνι και να αναρωτιέσαι αν πρέπει να κλείσεις την μπαλκονόπορτα; Πώς είναι να αισθάνεσαι μια έντονη μυρωδιά και να μην ξέρεις αν πρόκειται απλώς για μια δυσάρεστη οσμή ή για κάτι που ενδεχομένως επηρεάζει την υγεία σου; Γιατί εδώ δεν μιλάμε για μια περιστασιακή ενόχληση που μπορεί κάποιος να προσπεράσει. Μιλάμε για ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα που έχει ταλαιπωρήσει τους κατοίκους και έχει δημιουργήσει εύλογη ανησυχία. Και δεν μπορεί η απάντηση μιας οργανωμένης Πολιτείας να είναι ότι το θέμα παρακολουθείται.

Το παρακολουθείτε τόσα χρόνια. Πότε σκοπεύετε να δώσετε οριστικές και τεκμηριωμένες απαντήσεις;

     Δήμος, Περιφέρεια, Υπουργείο Περιβάλλοντος, ελεγκτικοί μηχανισμοί. Μια ολόκληρη αλυσίδα υπηρεσιών και φορέων, με αρμοδιότητες, υποχρεώσεις και θεσμικούς ρόλους. Κι όμως, ο απλός πολίτης εξακολουθεί να αναρωτιέται ποιος είναι εκείνος που θα του πει με σαφήνεια από πού προέρχεται η δυσοσμία, τι δείχνουν οι μετρήσεις και ποια μέτρα λαμβάνονται. Δεν γίνεται κάθε φορά που προκύπτει ένα σοβαρό ζήτημα να χανόμαστε μέσα στον λαβύρινθο των αρμοδιοτήτων. Ο ένας να παραπέμπει στον άλλον, οι υπηρεσίες να επικαλούνται διαδικασίες και οι κάτοικοι να μένουν με την ίδια αγωνία. Ο Δήμος μπορεί να μην έχει όλες τις ελεγκτικές αρμοδιότητες, έχει όμως υποχρέωση να διεκδικεί, να πιέζει και να ενημερώνει δημόσια τους πολίτες για τις ενέργειές του. Η Περιφέρεια οφείλει να ασκεί τις αρμοδιότητές της με αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, ενώ το αρμόδιο Υπουργείο οφείλει να εξασφαλίζει ότι υπάρχει το αναγκαίο θεσμικό και επιστημονικό πλαίσιο για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων.

Κανείς δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από την αρμοδιότητα του άλλου. Γιατί όταν το πρόβλημα παραμένει, η επίκληση της γραφειοκρατίας δεν αποτελεί λύση.

   Εδώ και χρόνια, η δημόσια συζήτηση για τη δυσοσμία έχει συνδεθεί με τις εγκαταστάσεις πετρελαιοειδών στην περιοχή της Δραπετσώνας. Οι κάτοικοι έχουν εκφράσει ανησυχίες, έχουν πραγματοποιηθεί κινητοποιήσεις και το ζήτημα έχει απασχολήσει φορείς και αρμόδιες αρχές. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αποδώσουμε αυθαίρετα κάθε περιστατικό δυσοσμίας σε μια συγκεκριμένη επιχείρηση χωρίς επιστημονικά στοιχεία. Σημαίνει όμως ότι οι αρμόδιοι έχουν ακόμη μεγαλύτερη υποχρέωση να διερευνήσουν πλήρως, με διαφάνεια και χωρίς εκπτώσεις, κάθε πιθανή πηγή. Γιατί όταν μια κοινωνία διαμαρτύρεται επί χρόνια, δεν αρκεί να της απαντάς ότι πραγματοποιούνται έλεγχοι. Πρέπει να εξηγείς τι ελέγχθηκε, πότε ελέγχθηκε, ποιες ουσίες αναζητήθηκαν, τι βρέθηκε και τι δεν κατέστη δυνατό να διαπιστωθεί. Και αν οι υπάρχοντες έλεγχοι δεν επαρκούν για να εντοπιστεί η προέλευση των οσμών, τότε το επόμενο ερώτημα είναι αυτονόητο.

Γιατί δεν έχουν εξασφαλιστεί αποτελεσματικότερα μέσα και διαδικασίες ελέγχου;

        Ξέρετε ποιο είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σε όλη αυτή την ιστορία; Να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε φυσιολογικό κάτι που δεν θα έπρεπε να είναι. Να μυρίζει η γειτονιά και να λέμε «πάλι τα ίδια». Να κλείνουμε τα παράθυρα και να συνεχίζουμε τη μέρα μας. Να διαμαρτυρόμαστε για λίγο, να ακούμε άλλη μία ανακοίνωση και ύστερα να περιμένουμε το επόμενο περιστατικό. Όχι. Δεν είναι φυσιολογικό. Δεν είναι φυσιολογικό να μεγαλώνουν παιδιά σε γειτονιές όπου οι γονείς ανησυχούν για την ποιότητα του αέρα. Δεν είναι φυσιολογικό οι κάτοικοι να αισθάνονται ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν πως το πρόβλημα που βιώνουν αξίζει την προσοχή της Πολιτείας. Και κυρίως, δεν είναι αποδεκτό να δημιουργείται η εντύπωση ότι επειδή το Κερατσίνι και η Δραπετσώνα είναι εργατικές περιοχές, πρέπει να ανέχονται περισσότερα.

Οι ζωές των ανθρώπων δεν έχουν διαφορετική αξία ανάλογα με τη γειτονιά στην οποία κατοικούν.

        Ας ξεκαθαρίσουμε και κάτι ακόμη. Η οικονομική δραστηριότητα, οι επιχειρήσεις και οι θέσεις εργασίας είναι σημαντικές. Κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει. Όμως εξίσου αδιαπραγμάτευτη είναι η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Δεν μπορεί η μία ανάγκη να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να παραμερίζεται η άλλη. Η δυσοσμία από μόνη της δεν αποδεικνύει επικίνδυνη έκθεση σε ρύπους. Αυτό πρέπει να το πουν οι επιστήμονες μέσα από τις κατάλληλες μετρήσεις. Αλλά ακριβώς επειδή δεν γνωρίζουμε πάντα τι προκαλεί μια έντονη οσμή, δεν έχουμε το δικαίωμα να αντιμετωπίζουμε την ανησυχία των πολιτών σαν υπερβολή. Η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση. Και κανένα οικονομικό συμφέρον, μικρό ή μεγάλο, δεν μπορεί να βρίσκεται πάνω από την ανάγκη των ανθρώπων να ζουν σε ένα ασφαλές περιβάλλον.

    Αν πραγματικά θέλουμε να μιλάμε για διαφάνεια και σεβασμό προς τους κατοίκους, τότε οι αρμόδιοι πρέπει να απαντήσουν συγκεκριμένα. Ποια είναι τα αποτελέσματα των ελέγχων που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια και γιατί δεν παρουσιάζονται στους πολίτες με τρόπο απλό, συγκεντρωτικό και κατανοητό; Έχει εντοπιστεί με επιστημονική τεκμηρίωση η προέλευση των επαναλαμβανόμενων περιστατικών δυσοσμίας; Αν όχι, τι εμποδίζει τον εντοπισμό της; Υπάρχει επαρκές και συνεχές σύστημα παρακολούθησης των ουσιών που ενδέχεται να προκαλούν τις οσμές ή περιοριζόμαστε σε αποσπασματικούς ελέγχους; Ποια συγκεκριμένα μέτρα έχουν ληφθεί, ποιες βελτιώσεις έχουν επιτευχθεί και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα για όσα απομένουν; Και τελικά, ποιος αναλαμβάνει να ενημερώνει υπεύθυνα τους κατοίκους κάθε φορά που καταγράφεται ένα έντονο περιστατικό και ποιος λογοδοτεί όταν η διερεύνηση δεν οδηγεί σε αποτέλεσμα; Δεν πρόκειται για παράλογες απαιτήσεις. Πρόκειται για ερωτήματα που θα έπρεπε να έχουν απαντηθεί με σαφήνεια εδώ και καιρό.

  Οι κάτοικοι του Κερατσινίου και της Δραπετσώνας δεν έχουν ανάγκη από άλλες γενικόλογες υποσχέσεις. Δεν έχουν ανάγκη από πολιτικές αντιπαραθέσεις πάνω σε ένα πρόβλημα που επηρεάζει την καθημερινότητά τους. Δεν έχουν ανάγκη από φωτογραφίες συσκέψεων, μεγαλόστομες δηλώσεις και ανακοινώσεις που επαναλαμβάνουν ότι οι αρμόδιοι ενδιαφέρονται. Χρειάζονται στοιχεία. Χρειάζονται διαφάνεια. Χρειάζονται ελέγχους που να οδηγούν σε συμπεράσματα και, όπου απαιτείται, σε συγκεκριμένα μέτρα. Και πάνω απ’ όλα χρειάζονται να γνωρίζουν ότι κάποιος αναλαμβάνει πραγματικά την ευθύνη. Γιατί το να ενδιαφέρεσαι για ένα πρόβλημα είναι εύκολο να το δηλώσεις. Το δύσκολο είναι να αποδείξεις ότι κάνεις όσα χρειάζονται για να αντιμετωπιστεί.

  Και εδώ γεννιέται ένα ακόμη ερώτημα, ίσως το πιο ενοχλητικό από όλα. Αν το ίδιο πρόβλημα εμφανιζόταν επί χρόνια σε μια άλλη, πιο προνομιούχα περιοχή της Αττικής, θα αντιμετωπιζόταν με την ίδια υπομονή; Θα αρκούσαν οι ίδιες εξηγήσεις; Θα θεωρούσαμε φυσιολογικό να συνεχίζεται η αβεβαιότητα; Δεν γνωρίζω την απάντηση. Αλλά θεωρώ ότι αξίζει να τεθεί το ερώτημα. Γιατί πολλές φορές οι εργατικές γειτονιές έχουν μάθει να αντέχουν πολλά. Έχουν μάθει να διεκδικούν ακόμη και εκείνα που για άλλους θεωρούνται δεδομένα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να συνεχίσουν να το κάνουν για πάντα.

Το Κερατσίνι και η Δραπετσώνα δεν είναι η πίσω αυλή κανενός.

     Δεν είναι περιοχές όπου μπορούμε να συνηθίσουμε τη δυσοσμία, την περιβαλλοντική επιβάρυνση και την αβεβαιότητα σαν να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Είναι πόλεις με ανθρώπους που εργάζονται, μεγαλώνουν παιδιά, πληρώνουν φόρους και έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα με όλους τους υπόλοιπους. Και ανάμεσα σε αυτά τα δικαιώματα βρίσκεται και το δικαίωμα να γνωρίζουν τι αναπνέουν.

Γι’ αυτό, κύριοι αρμόδιοι, αντί για άλλη μία ανακοίνωση, δώστε επιτέλους συγκεκριμένες απαντήσεις. Πείτε στους κατοίκους τι έχει διαπιστωθεί, τι παραμένει άγνωστο και τι πρόκειται να γίνει. Και αν μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί οριστική λύση, τουλάχιστον εξηγήστε δημόσια γιατί. Γιατί η υπομονή των πολιτών δεν είναι ανεξάντλητη. Και ο καθαρός αέρας δεν είναι ούτε προεκλογική υπόσχεση ούτε πολιτική χάρη.

Είναι δικαίωμα. Και αυτό το δικαίωμα δεν μπορεί να περιμένει για πάντα.

Xrys’Pa Blog — Με τη δική μου ματιά, χωρίς περιστροφές.