Η Νίκαια δεν είναι απλώς μια πόλη που βρίσκεται δίπλα στον Πειραιά. Είναι ένας τόπος με ιστορία, με μνήμες, με ανθρώπους που πάλεψαν, πόνεσαν, ξεριζώθηκαν και κατάφεραν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή. Είναι η παλιά Κοκκινιά, μια πόλη που έχει πολλά να μας διηγηθεί. Αναρωτιέμαι, όμως, πόσο πραγματικά σεβόμαστε σήμερα αυτή την ιστορία. Πόσο την προστατεύουμε και, κυρίως, πόσο ενδιαφερόμαστε να τη γνωρίσουν τα παιδιά μας;

     Όταν μιλάμε για τη Νίκαια, δεν μπορούμε να μη γυρίσουμε το μυαλό μας πίσω, στα χρόνια της προσφυγιάς. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, χιλιάδες άνθρωποι έφτασαν σε αυτή την περιοχή έχοντας χάσει σχεδόν τα πάντα. Άφησαν πίσω τους σπίτια, περιουσίες, αναμνήσεις, ακόμη και αγαπημένα τους πρόσωπα. Κι όμως, βρήκαν τη δύναμη να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Έχτισαν τα σπίτια τους, δημιούργησαν τις γειτονιές τους, κράτησαν ζωντανές τις παραδόσεις τους και έδωσαν στην πόλη μια ταυτότητα που δύσκολα συναντάς αλλού.

    Η Νίκαια δεν χτίστηκε μέσα στην άνεση. Χτίστηκε με κόπο, στερήσεις, ιδρώτα και αγώνα. Πίσω από κάθε παλιό προσφυγικό σπίτι υπάρχει μια ιστορία. Πίσω από κάθε στενό, μια ανάμνηση. Πίσω από κάθε γειτονιά, άνθρωποι που προσπάθησαν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή. Και προσωπικά θεωρώ πως αυτή η ιστορία δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να θυμόμαστε. Είναι κάτι που οφείλουμε να σεβόμαστε και να προστατεύουμε.

Δεν γίνεται, φυσικά, να μιλήσουμε για τη Νίκαια χωρίς να αναφερθούμε στο Μπλόκο της Κοκκινιάς, στις 17 Αυγούστου 1944. Μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας της πόλης, όταν οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής και οι Έλληνες συνεργάτες τους αιματοκύλισαν την περιοχή. Άνθρωποι εκτελέστηκαν, οικογένειες διαλύθηκαν και η Κοκκινιά πλήρωσε βαρύ τίμημα. Η Μάντρα του Μπλόκου στέκει μέχρι σήμερα ως ένας τόπος μνήμης, ένας χώρος που μας θυμίζει τι πέρασαν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής.

Και εδώ θέλω να σταθώ λίγο. Πόσα παιδιά γνωρίζουν πραγματικά τι συνέβη τότε; Πόσοι νέοι έχουν επισκεφθεί αυτούς τους ιστορικούς χώρους; Πόσοι γνωρίζουν ότι στους δρόμους που περπατούν καθημερινά γράφτηκαν ορισμένες από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της νεότερης ιστορίας μας; Γιατί, κατά τη γνώμη μου, δεν αρκεί μια φορά τον χρόνο να καταθέτουμε στεφάνια, να εκφωνούμε λόγους και να θυμόμαστε τους νεκρούς. Η ιστορία δεν είναι μια τυπική υποχρέωση που τελειώνει μόλις ολοκληρωθεί μια εκδήλωση. Είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο.

    Κοιτάζοντας σήμερα τη Νίκαια, βλέπουμε μια πόλη που αλλάζει. Και καλά κάνει να αλλάζει. Καμία περιοχή δεν μπορεί να μείνει κολλημένη στο παρελθόν. Οι άνθρωποι χρειάζονται καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, σύγχρονες κατοικίες, δρόμους, πράσινο, ελεύθερους χώρους και υποδομές. Όμως αναρωτιέμαι: Μέσα σε όλη αυτή την αλλαγή, μήπως κινδυνεύουμε να χάσουμε κάτι πολύ σημαντικό; Μήπως μαζί με τα παλιά σπίτια, τις αυλές και τις γειτονιές χάνεται σιγά σιγά και ένα κομμάτι της ψυχής της πόλης;

     Δεν λέω να μη χτιστούν καινούργια σπίτια ούτε να σταματήσει η ανάπτυξη. Κάθε άλλο. Αλλά θεωρώ πως πρέπει να υπάρχει ένα μέτρο. Δεν μπορεί στο όνομα της εξέλιξης να ξεχνάμε από πού ξεκινήσαμε. Δεν μπορεί κάθε παλιό κτίριο να αντιμετωπίζεται απλώς σαν ένα οικόπεδο που περιμένει να αξιοποιηθεί. Υπάρχουν χώροι που έχουν ιστορική σημασία, κτίρια που κουβαλούν μνήμες και γειτονιές που αποτελούν κομμάτι της ταυτότητας της Νίκαιας. Και αυτά αξίζει να εξετάσουμε πώς μπορούν να διατηρηθούν.

    Η παλιά Κοκκινιά είχε έναν δικό της χαρακτήρα. Μικρά σπίτια, αυλές, γείτονες που γνωρίζονταν μεταξύ τους, άνθρωποι που μοιράζονταν τις χαρές και τις δυσκολίες τους. Δεν θέλω να ωραιοποιήσω εκείνα τα χρόνια. Υπήρχε φτώχεια, υπήρχαν προβλήματα και οι συνθήκες ζωής ήταν πολλές φορές σκληρές. Υπήρχε όμως και μια ιδιαίτερη κοινωνική ζωή που χαρακτήριζε τις προσφυγικές γειτονιές. Αυτή η εικόνα αποτελεί μέρος της ιστορίας μας και δεν πρέπει να σβήσει από τη συλλογική μας μνήμη.

    Και δεν είναι μόνο τα σπίτια και τα κτίρια. Είναι οι παραδόσεις, οι μουσικές, τα τραγούδια, οι γεύσεις, οι ιστορίες που περνούσαν από τους παππούδες στα εγγόνια. Είναι όλα εκείνα που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες και κατάφεραν να κρατήσουν ζωντανά, ακόμη κι όταν είχαν χάσει σχεδόν τα πάντα. Πόσο χώρο δίνουμε σήμερα σε αυτή την πολιτιστική κληρονομιά; Πόσο την αναδεικνύουμε; Και πόσο προσπαθούμε να τη μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές;

    Εδώ, λοιπόν, θεωρώ πως πρέπει να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση. Όχι για να κατηγορήσουμε απλώς κάποιον, αλλά για να δούμε τι πραγματικά γίνεται και τι περισσότερο θα μπορούσε να γίνει. Υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο για την προστασία των ιστορικών σημείων της Νίκαιας; Έχουν καταγραφεί τα προσφυγικά κτίρια που αξίζει να διατηρηθούν; Υπάρχουν πρωτοβουλίες για να συγκεντρωθούν παλιές φωτογραφίες, μαρτυρίες και ιστορίες ανθρώπων που έζησαν την παλιά Κοκκινιά; Και αν υπάρχουν, τις γνωρίζουν οι πολίτες;

Δεν γνωρίζω αν έχουν γίνει όλα όσα θα έπρεπε, ούτε θέλω να μηδενίσω προσπάθειες ανθρώπων, συλλόγων ή φορέων που ασχολούνται με την ιστορία της περιοχής. Το αντίθετο. Πιστεύω πως τέτοιες προσπάθειες αξίζουν στήριξη και μεγαλύτερη προβολή. Όμως θεωρώ ότι η ιστορία μιας τόσο σημαντικής πόλης δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από το μεράκι ορισμένων ανθρώπων. Χρειάζεται συνέχεια, οργάνωση, συνεργασία και ουσιαστικό ενδιαφέρον.

    Και βέβαια, η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στον Δήμο Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη ή στους αρμόδιους κρατικούς φορείς. Ανήκει και σε εμάς τους ίδιους. Γιατί πολλές φορές ζητάμε να προστατευτεί η ιστορία μας, αλλά δεν αφιερώνουμε ούτε λίγο χρόνο για να τη γνωρίσουμε. Περνάμε καθημερινά μπροστά από ιστορικά σημεία χωρίς να ξέρουμε τι σημαίνουν. Βλέπουμε παλιά κτίρια χωρίς να αναρωτιόμαστε ποιοι άνθρωποι έζησαν εκεί. Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, η μνήμη αρχίζει να ξεθωριάζει.

Θα ήθελα να βλέπω περισσότερες δράσεις στα σχολεία, περισσότερες επισκέψεις σε ιστορικούς χώρους, περισσότερες εκθέσεις με φωτογραφίες και μαρτυρίες από την παλιά Κοκκινιά. Θα ήθελα να υπάρχουν οργανωμένες ιστορικές διαδρομές, ώστε κάθε κάτοικος και κάθε επισκέπτης να μπορεί να γνωρίσει την πραγματική ιστορία της πόλης. Να μην περιορίζεται η γνώση σε λίγες σελίδες ενός βιβλίου ή σε μια επετειακή εκδήλωση.

     Γιατί η Νίκαια δεν είναι μόνο το παρελθόν της. Είναι και το παρόν της, είναι και το μέλλον της. Είναι οι άνθρωποι που ζουν σήμερα εκεί, οι οικογένειες που μεγαλώνουν τα παιδιά τους, οι επαγγελματίες που προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή την τοπική αγορά, οι νέοι που αναζητούν ευκαιρίες και οι ηλικιωμένοι που κουβαλούν αναμνήσεις μιας άλλης εποχής. Όλοι αυτοί αποτελούν τη συνέχεια της ιστορίας της.

     Δεν πιστεύω πως μια πόλη πρέπει να μείνει στάσιμη για να διατηρήσει την ταυτότητά της. Πιστεύω όμως πως μπορεί να προχωρήσει μπροστά χωρίς να διαγράψει όσα προηγήθηκαν. Μπορεί να αποκτήσει σύγχρονες υποδομές και ταυτόχρονα να προστατεύσει τους ιστορικούς της χώρους. Μπορεί να δημιουργήσει νέες πλατείες και να αναδείξει τις παλιές της γειτονιές. Μπορεί να επενδύσει στο μέλλον της χωρίς να γυρίσει την πλάτη στο παρελθόν.

    Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο είναι μήπως κάποια στιγμή οι επόμενες γενιές γνωρίζουν την Κοκκινιά μόνο ως ένα όνομα που άκουσαν από τους παππούδες τους. Μήπως τα προσφυγικά σπίτια υπάρχουν μόνο σε παλιές φωτογραφίες και οι ιστορίες των ανθρώπων που τα κατοίκησαν χαθούν μαζί τους. Μήπως τελικά θυμόμαστε την ιστορία μας μόνο όταν έρχεται η ώρα να βγάλουμε έναν λόγο ή να τιμήσουμε μια επέτειο.

   Δεν θέλω να πιστεύω πως αυτό είναι το μέλλον της Νίκαιας. Γιατί αυτή η πόλη έχει αποδείξει μέσα από την ιστορία της ότι διαθέτει δύναμη, χαρακτήρα και ανθρώπους που ξέρουν να αγωνίζονται. Και θεωρώ πως αξίζει να της δείξουμε τον ίδιο σεβασμό που έδειξαν εκείνοι που την έχτισαν κάτω από τόσο δύσκολες συνθήκες.

Για μένα, η πραγματική ανάπτυξη δεν είναι μόνο οι καινούργιες πολυκατοικίες, τα έργα και οι αναπλάσεις. Είναι να μπορείς να περπατάς σε μια σύγχρονη πόλη και να εξακολουθείς να αναγνωρίζεις την ιστορία της. Να βλέπεις το καινούργιο, χωρίς να έχει εξαφανιστεί το παλιό. Να ξέρεις ότι ο τόπος σου προχωρά, αλλά δεν ξεχνά.

     Και κάπου εδώ θέλω να αφήσω ένα ερώτημα, όχι μόνο προς τους αρμόδιους αλλά προς όλους μας. Τι Νίκαια θέλουμε να παραδώσουμε στα παιδιά μας; Μια πόλη γεμάτη κτίρια, δρόμους και τσιμέντο, όπου η ιστορία θα υπάρχει μόνο σε βιβλία και φωτογραφίες; Ή μια πόλη που θα έχει καταφέρει να συνδυάσει την πρόοδο με τον σεβασμό στις ρίζες της;

Γιατί η Νίκαια δεν είναι απλώς ένα σημείο στον χάρτη. Είναι η προσφυγιά, είναι οι αγώνες, είναι οι θυσίες, είναι οι άνθρωποί της. Είναι η παλιά Κοκκινιά που εξακολουθεί να ζει μέσα στη σύγχρονη πόλη.

Και αν με ρωτάτε, αυτή την ταυτότητα δεν έχουμε το δικαίωμα να την αφήσουμε να χαθεί. Όχι γιατί πρέπει να ζούμε στο παρελθόν, αλλά γιατί χωρίς να γνωρίζουμε και να σεβόμαστε το παρελθόν μας, πώς μπορούμε να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον;

Xrys’Pa Blog — Με τη δική μου ματιά, χωρίς περιστροφές.