Μια σκέψη… από εκείνες που ίσως μας ενοχλούν, γιατί μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε λίγο πιο βαθιά μέσα μας.

    Από τη στιγμή που γινόμαστε γονείς, ξεκινά ένας διαρκής αγώνας να μάθουμε στα παιδιά μας πώς να ξεχωρίζουν το σωστό από το λάθος. Προσπαθούμε να τους δείξουμε τον δρόμο, να τους δώσουμε αξίες, να τα βοηθήσουμε να γίνουν άνθρωποι με σεβασμό, ευαισθησία, αξιοπρέπεια και ενσυναίσθηση.

     Τους μαθαίνουμε τι πρέπει να κάνουν και τι να αποφεύγουν. Πώς να συμπεριφέρονται, πώς να μιλούν, πότε να σωπαίνουν και πότε να υπερασπίζονται το δίκαιο.

      Τους λέμε να επιλέγουν την αγάπη και όχι το μίσος. Να μη χρησιμοποιούν τις λέξεις ως όπλα. Να μη γίνονται η αιτία που ένας άλλος άνθρωπος θα νιώσει μικρός, ανεπαρκής ή ανεπιθύμητος.

      Τους μαθαίνουμε να μην κοροϊδεύουν τη διαφορετικότητα. Να μη γελούν με το χρώμα του δέρματος, τα μαλλιά, τα μάτια, το ύψος, το βάρος ή το σώμα ενός άλλου ανθρώπου. Να καταλαβαίνουν πως κανένας δεν αξίζει λιγότερο επειδή δεν μοιάζει με εμάς.

Τους μαθαίνουμε πως η αξία ενός παιδιού δεν μετριέται από τα παιχνίδια που έχει στο δωμάτιό του. Πως, όταν ο φίλος τους δεν έχει ένα αυτοκινητάκι ή μια κούκλα, δεν πρέπει να τον αποκλείουν, αλλά να τον καλούν να παίξουν μαζί. Γιατί η χαρά γίνεται μεγαλύτερη όταν μοιράζεται.

    Τους λέμε να απλώνουν το χέρι τους για να σηκώσουν έναν φίλο που έπεσε. Να μη στέκονται γύρω του γελώντας. Να μην υπερηφανεύονται για τα καινούργια τους ρούχα, όταν ο διπλανός τους φοράει τα ίδια παλιά ρούχα εδώ και μήνες.

      Και πάνω απ’ όλα, τους μαθαίνουμε να μην ακολουθούν το πλήθος όταν το πλήθος πληγώνει έναν άνθρωπο.

       Να μη συμμετέχουν σε παρέες που έχουν βάλει έναν συμμαθητή τους στη γωνία. Να μην κάνουν πλάκα εις βάρος εκείνου που δεν έχει τη δύναμη να απαντήσει. Να μη γίνονται θεατές, χειροκροτητές ή συνεργοί στην ταπείνωση ενός πιο αδύναμου ανθρώπου.

Τους λέμε πως η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να μπορείς να πληγώσεις κάποιον, αλλά στο να έχεις τη δύναμη να μην το κάνεις.

Και ύστερα ερχόμαστε εμείς. Οι μεγάλοι. Οι γονείς. Οι άνθρωποι που υποτίθεται πως γνωρίζουμε καλύτερα.

      Και με μια συμπεριφορά της στιγμής, με μια κουβέντα, με ένα σχόλιο, με μια δημόσια ανάρτηση ή με μια άδικη κρίση, γκρεμίζουμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα όσα προσπαθούσαμε να χτίσουμε επί χρόνια.

Γιατί τελικά, αυτά που τους λέγαμε να μην κάνουν, τα κάνουμε εμείς.

      Αυτά που τους μαθαίναμε να αποφεύγουν, τα δικαιολογούμε όταν μας βολεύουν.

   Και εκεί που τους ζητούσαμε να σκέφτονται πριν μιλήσουν, εμείς μιλάμε πριν σκεφτούμε.

     Εκεί που τους μαθαίναμε να σέβονται τον συνάνθρωπό τους, εμείς βιαζόμαστε να τον καταδικάσουμε.

     Εκεί που τους λέγαμε να μην ακολουθούν το πλήθος, εμείς γινόμαστε μέρος του, επειδή είναι πιο εύκολο να συμφωνήσουμε με τους πολλούς παρά να υπερασπιστούμε αυτό που θεωρούμε σωστό.

     Ίσως άθελά μας. Ίσως από θυμό. Ίσως από προκατάληψη. Ίσως επειδή παρασυρθήκαμε από την ένταση της στιγμής. Και κάποιες φορές, ίσως επειδή απλώς επιλέξαμε να το κάνουμε.

Όμως το αποτέλεσμα δεν αλλάζει.

Τα παιδιά μας δεν ακούνε μόνο όσα τους λέμε. Παρατηρούν ποιοι πραγματικά είμαστε.

    Βλέπουν πώς μιλάμε για τους ανθρώπους που δεν συμπαθούμε. Πώς αντιμετωπίζουμε εκείνους που διαφωνούν μαζί μας. Πώς συμπεριφερόμαστε σε όσους δεν έχουν τη δύναμη, την εξουσία ή τη δυνατότητα να μας απαντήσουν.

  Βλέπουν αν σεβόμαστε τον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί μας ή αν ο σεβασμός μας εξαρτάται από το αν συμφωνεί μαζί μας.

Και τότε γεννιέται ένα ερώτημα που θα έπρεπε να μας απασχολεί όλους:

Με ποιο δικαίωμα απαιτούμε από τα παιδιά μας να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι από εμάς, όταν εμείς δεν προσπαθούμε καν να γίνουμε καλύτεροι;

      Δεν γίνεται να τους μιλάμε για ενσυναίσθηση και να αδιαφορούμε για τον πόνο του άλλου. Δεν γίνεται να τους διδάσκουμε τον σεβασμό και να θεωρούμε ότι η δημόσια ταπείνωση είναι δικαίωμά μας. Δεν γίνεται να τους ζητάμε να μην εκφοβίζουν τους συμμαθητές τους και εμείς να συμμετέχουμε στον κοινωνικό εκφοβισμό ενός ανθρώπου επειδή διαφωνούμε μαζί του.

      Γιατί η ηθική δεν είναι μάθημα που διδάσκεται μόνο με λόγια. Είναι στάση ζωής. Είναι η συμπεριφορά μας όταν κανείς δεν μας ελέγχει. Είναι ο τρόπος που φερόμαστε όταν έχουμε τη δυνατότητα να πληγώσουμε, αλλά επιλέγουμε να μη το κάνουμε.

Και κάπου εδώ μπαίνει στη συζήτηση η δημοκρατία…

    Η ελευθερία της έκφρασης είναι θεμέλιο κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Έχουμε δικαίωμα να διαφωνούμε, να ασκούμε κριτική, να αμφισβητούμε αποφάσεις και να εκφράζουμε ακόμη και απόψεις που δεν είναι αρεστές στους πολλούς.

   Όμως υπάρχει μια λεπτή, αλλά ουσιαστική γραμμή ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και στην απαξίωση του ανθρώπου.

    Η κριτική σε μια πράξη δεν είναι το ίδιο με την προσβολή της προσωπικότητας. Η διαφωνία δεν είναι εχθρότητα. Η διαφορετική άποψη δεν μας δίνει το δικαίωμα να εξευτελίζουμε, να διασύρουμε ή να μετατρέπουμε έναν άνθρωπο σε στόχο δημόσιας χλεύης.

      Η δημοκρατία δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να συμφωνούμε. Σημαίνει ότι μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να χάνουμε τον σεβασμό μας προς τον άλλον.

     Και εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση της εποχής μας: πολλές φορές επικαλούμαστε την ελευθερία του λόγου, όχι για να ανοίξουμε έναν ουσιαστικό διάλογο, αλλά για να δικαιολογήσουμε την απουσία αυτοσυγκράτησης.

     Λέμε «έχω δικαίωμα να πω τη γνώμη μου» και ξεχνάμε να αναρωτηθούμε αν έχουμε σκεφτεί τι λέμε, γιατί το λέμε και ποιον μπορεί να πληγώσει ο τρόπος με τον οποίο το εκφράζουμε.

      Όμως η ελευθερία δεν καταργεί την ευθύνη. Και η δυνατότητα να μιλάμε δεν σημαίνει ότι κάθε τρόπος ομιλίας είναι και ένδειξη πολιτισμού.

     Ιδίως όταν απέναντί μας βρίσκεται ένας άνθρωπος που κάνει τη δουλειά του, ασκεί έναν θεσμικό ρόλο ή βρίσκεται στη δημόσια σφαίρα, η κριτική μπορεί και πρέπει να είναι αυστηρή. Οφείλει, όμως, να αφορά τις πράξεις, τις αποφάσεις και τις ευθύνες του, όχι να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτη προσωπική επίθεση.

      Γιατί όταν η διαφωνία γίνεται χλευασμός και η κριτική μετατρέπεται σε διαπόμπευση, δεν υπερασπιζόμαστε τη δημοκρατία. Δοκιμάζουμε τα όριά της, ξεχνώντας τις δικές μας ευθύνες απέναντι στους άλλους.

Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι τα παιδιά μας παρακολουθούν.

Παρακολουθούν τους μεγάλους να μιλούν για δημοκρατία, ενώ πολλές φορές αρνούνται στον διπλανό τους το στοιχειώδες δικαίωμα να αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια. Τους βλέπουν να ζητούν σεβασμό για τον εαυτό τους, ενώ δεν δείχνουν τον ίδιο σεβασμό στους άλλους.

Και τότε, άραγε, ποιο μάθημα μένει;

     Ότι ο σεβασμός είναι υποχρέωση μόνο των αδύναμων; Ότι η ευγένεια είναι περιττή όταν θυμώνουμε; Ότι μπορούμε να πληγώνουμε κάποιον αρκεί να έχουμε μια δικαιολογία;

      Όχι. Αυτό δεν είναι το μάθημα που θέλουμε να τους αφήσουμε.

     Γιατί, αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξει κάτι σε αυτή την κοινωνία, ίσως χρειάζεται πρώτα να αλλάξουμε εμείς. Να μάθουμε να διαφωνούμε χωρίς να εξευτελίζουμε. Να κρίνουμε χωρίς να καταδικάζουμε αβασάνιστα. Να μιλάμε χωρίς να ξεχνάμε ότι απέναντί μας υπάρχει ένας άνθρωπος.

    Να καταλάβουμε, επιτέλους, ότι δεν αρκεί να μεγαλώνουμε παιδιά που γνωρίζουν το σωστό. Χρειάζεται να τους δείχνουμε, με τη δική μας συμπεριφορά, πώς μοιάζει το σωστό στην πράξη.

     Γιατί ο κόσμος δεν γίνεται καλύτερος μόνο από αυτά που διδάσκουμε στα παιδιά μας. Γίνεται καλύτερος από αυτά που είμαστε διατεθειμένοι να διορθώσουμε στον εαυτό μας.

    Και αν κάποια στιγμή αναρωτηθούμε γιατί τα παιδιά μας κοροϊδεύουν, αποκλείουν, προσβάλλουν ή αδικούν, ας έχουμε πρώτα το θάρρος να κοιτάξουμε στον καθρέφτη.

Ίσως εκεί να βρίσκεται ένα μέρος της απάντησης.

Γιατί τα παιδιά μας δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς που αναγνωρίζουν τα λάθη τους, αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους και προσπαθούν να γίνουν το παράδειγμα που οι ίδιοι ζητούν από τα παιδιά τους να ακολουθήσουν.

       Και μέχρι να το καταλάβουμε αυτό, μέχρι να μάθουμε να εφαρμόζουμε στην πράξη όσα τόσο εύκολα απαιτούμε από τους άλλους, μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι η ελευθερία χωρίς σεβασμό μπορεί να γίνει όπλο στα χέρια μας…

Καληνύχτα μας!

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά δεν ακούνε όσα τους λέμε.

Το πρόβλημα είναι ότι μεγαλώνουν βλέποντας όσα κάνουμε.

Και κάποια στιγμή, θα πάψουν να μας πιστεύουν και θα αρχίσουν να μας μιμούνται.